R [son güncelleme 14 Mart 2008]

R/V (kısaltma) [araştırma gemisi] ® Research Vessel.

RABBIT FISH [deniz kedisi, sıçan balığı, tavşan balığı, fare balığı] ® Chimaera monstrosa.

RABBITFISHES [tavşanbalığıgiller] ® Siganidae.

RACE [ırk] 1- Bir populasyonun coğrafi grubu. Diğerlerinden ayrılan stok. Önceleri alt tür ile eşanlamlı kullanılmıştır. Günümüzde alt türün altındaki birimler için taksonomik isim verilmeden kullanılmaktadır.

RACE [ırk] 2- Aynı türden olup çiftleşebilen ve üreme kabiliyeti olan yeni kuşak verebilen hayvanlar topluluğu için bazen populasyon ya da stok karşılığı olarak kullanılmaktadır. Aynı ve tek türün temelde farklı olmayan ancak görünüş itibariyle farklı bireylerini belirtmek için de kullanılmaktadır.

RACER GOBY [sarıkaya balığı, sarı kayabalığı, kayabalığı] ® Neogobius gymnotrachelus.

RACE-TO-FISH [avlama yarışı] Balıkçılık sezonu kapanmadan bireysel teknelerin toplam izin verilebilir av miktarına (TAC) ulaşmak için mümkün olan en fazla avı elde etmek için çalışmaları.

RACEWAY [ark] Dikdörtgen şeklinde 100 m boyunda 1-10 m genişliğinde, ½-1½ m derinliğinde olup içerisinden bol miktarda su akan ve yetiştiricilikte kullanılan beton ya da diğer malzemeden yapılmış havuza denmektedir. Bol su balıklar için temiz bir çevre sağlarken yetiştiricinin daha fazla balığı kültüre almasını sağlamaktadır.

RADAR (abbrev.) [radar] ® RAdio Detection And Ranging.

RADIAL [ışınsal, radyal]. Merkezden ya da eksenden dışa doğru kaçan.

RADIAL FORMULA [radyal formül] Yüzgeç ışınlarının sayısı(nı veren formül).

RADIAL SYMMETRY [ışınsal bakışım, radyal simetri] Derisidikenlilerde (Echinodermata) olduğu gibi canlının çeşitli bölgelerinin ortadaki dikey bir eksen etrafında benzer biçimde yerleşmiş olmasıdır.

RADIATED (RADIATUS) [ışınlı] Işınlı, ışınlara sahip. Örnek; Balık yüzgeci ışını.

RADIATION [radyasyon] Elektromanyetik dalgalar ile enerjinin taşınması, yayılmasıdır. Örnek; Güneş ışınları.

RADIATUS [ışınlı] ® Radiated.

RADIO DETECTION AND RANGING (RADAR) [radar] Radyo sinyallerinin yansımasına dayanan prensiple çalışan ve seyir halinde etrafta bulunan nesnelerin uzaklığı ve hareket yönü hakkında, görüş mesafesinin çok az olduğu koşullarda da bilgi veren alet.

RADIO OFFICER [telsiz zabiti] İletişimden sorumlu gemi adamı.

RADIOGRAPH [röntgen filmi] Balığın iç yapısını görmede kullanılan x-ışını filmi.

RADIOLA [radiola] Deniz kestanelerinin dikenleri.

RADIOLARIA (RADIOLARIANS) [ışınlılar] Sarcodina kabilesinden olup Polycystinea, Acantharea, Sticholonchea sınıflarını kapsayan amipsi birgözeli (birhücreli) canlılardır. Karmaşık, girintili çıkıntılı silisyumlu ya da stronsiyum-sulfatlı iskelet oluştururlar. Merkezi bir kapsül canlıyı iç (endoplasma) ve dış kısma (ektoplasma) ayırır. Okyanuslarda planktonda bulunurlar. Birçok iğnemsi yalancı ayak (psödopod) bulunur. Hücre içi boşluğu ya da yağ damlacığı ile suda askıda kalmalarını ayarlarlar.

RADIOLARIANS [ışınlılar] ® Radiolaria.

RADULA [dişlidil, radula] Yumuşakçalardan midyeler hariç diğerlerinde üzerinde kitin dişçikler bulunan, ağızda yer alan ve besin maddelerini zımparamsı yapısıyla tırtıklamada kullanılan şerit benzeri organ.

RAFINESQUE [Rafinesque] Constantin Samuel Rafinesque-Schmaltz (1783-1840). Fransız ve Alman ana-babadan Galata-İstanbul’da doğmuştur. Gençliğini Marsilya’da (Fransa) geçirmiştir. Birçokları ona dahi derken diğerleri deli seviyesine kadar gitmektedirler. Zooloji, botanik, yumuşakçalar, meteoroloji, evrim, çevirmenlik, jeoloji, dilbilimi ve yazarlık gibi alanlarda başarılı bir kişiliktir. Amerikaya göçmüş, sonra Sicilya’da yaşamış ve yeniden Amerikaya giderken bütün kitaplığı ve kolleksiyonunu batan gemiyle birlikte kaybetmiştir. 250 yeni bitki ve hayvan türünü isimlendirmiştir. Transylvania Üniversitesine Prof. olarak atanmışsada sonra kovulmuştur.

RAFT FISHING [sal balıkçılığiı] Açık suda orkinosların birikmesi için oluşturulan gölgelik (sal) kullanılarak avlanması.

RAIN [yağmur] Yere inen 0.5 mm’den daha büyük su damlalarının yağışı.

RAINBOW SARDINE [?] ® Dussumieria acuta.

RAISING [artırma] 1- Örnekteki ya da alt-örnekteki sayıdan hareketle toplam miktarın hesaplanmasıdır. Karaya çıkarılan balıklardan alınan örnek miktarının artırma faktörü ile çarpılmasıyla karaya çıkarılan toplam balık sayısının ve ya da yaş dağılımlarının ya da ağırlıklarının bulunmasıdır.

RAISING [semirtme] 2- Yapay yolla balığın büyümesini sağlamak.

RAJA ASTERIAS (STARRY RAY) [yıldızlı vatoz, iğnelivatoz, vatoz] Tabansaldır (demersaldir). 345 m derinliğe kadar yayılır. Boyu TL=70 cm olabilir. Ticari balıkçılığı önemsizdir. Çiftleşme sonrası yumurtlayarak çoğalır (ovipardır). Kapsüllü yumurtaları kumlu zemine bırakır.

RAJA BRACHYURA (BLONDE RAY) [kütkuyrukvatoz balığı] Tabansal (demersal) olup 10-380 m derinlikler arasında rastlanır. Boyu TL=125 cm olabilir. Ticari balıkçılığı önemsizdir. Kumluk, taşlık tabanda bulunur. Çiftleşme sonrası yumurtlayarak çoğalır (ovipardır). Kapsüllü yumurtaları kumlu, çamurlu zemine bırakır. Bir dişi yılda 40-90 yumurta bırakır.

RAJA CLAVATA (THORNBACK RAY) [vatoz, deniztilkisi, vatoz balığı, dikenli vatoz] Tabansaldır (demersaldir). 20-575 m derinliklerde rastlanır. Daha çok 20-300 metrelerde bulunur. Boyu TL=120 cm ve ağırlığı 18 kg olabilir. Ticari balıkçılığı vardır. Kumlu-kayalıklı zemini seçer. Çiftleşme sonrası yumurtlayarak çoğalır (ovipardır). Bir dişi yılda 50-170 kapsüllü yumurtalarını kumlu zemine bırakır.

RAJA MIRALETUS (BROWN RAY) [aynalıvatoz] Tabansaldır (demersaldir). Acısuya girer. 17-460 m derinliklerde rastlanır. Boyu TL=63 cm olabilir. Ticari balıkçılığı vardır. Yumuşak tabanda sahanlık kenarında bulunur. Çiftleşme sonrası yumurtlayarak çoğalır (ovipardır). Bir dişi yılda 40-72 kapsüllü yumurtalarını kumlu zemine bırakır.

RAJA MONTAGUI (SPOTTED RAY) [vatoz] Tabansal (demersal) olup 20-345 m derinliklerde rastlanır. Boyu TL=80 cm olabilir. Ticari balıkçılığı önemsizdir. Sahanlığın üst kesiminde 100 m’lerde bulunur. Çiftleşme sonrası yumurtlayarak çoğalır (ovipardır). Bir dişi yılda 24-60 kapsüllü yumurtalarını kumlu zemine bırakır.

RAJA POLYSTIGMA (SPECKLED RAY) [vatoz] Tabansal (demersal) olup 100-400 m derinliklerde yayılır. Boyu TL=60 cm olabilir. Yumuşak zeminde bulunur. Çiftleşme sonrası yumurtlayarak çoğalır (ovipardır). Bir dişi yılda 20-62 kapsüllü yumurtalarını kumlu zemine bırakır.

RAJA RADULA (ROUGH RAY) [vatoz balığı, vatoz] Tabansaldır (demersaldir). 300 m derinliğe kadar yayılır. Boyu TL=70 cm olabilir. Çiftleşme sonrası yumurtlayarak çoğalır (ovipardır). Bir dişi yılda 80-154 kapsüllü yumurtalarını kumlu zemine bırakır.

RAJA UNDULATA (UNDULATE RAY) [boyalı vatoz, vatoz balığı, vatoz] Tabansaldır (demersaldir). 50-200 m derinliklerde yayılır. Boyu 100 cm olabilir. Sahanlıktaki kumlu zeminde bulunur. Çiftleşme sonrası yumurtlayarak çoğalır (ovipardır). Kapsüllü yumurtaları kumlu zemine bırakır.

RAJIDAE (RAYS, SKATES) [tırpanagiller, özkedibalığıgiller] Chondrichthyes sınıfı, Elasmobranchii altsınıfı, Batoidea üsttakımı, Rajiformes takımının bir ailesidir. Kıkırdaklılardan olup yassılaşmış etoburlardır (karnivordurlar). Küçük kabuklularla beslenirler. Tabanda yaşayanlar sahanlık kısmında yayılırlar. Yumurtalayıcıdırlar. Yumurtaları bir kese içindedir. Yaygın bilinen türü Raja clavata’dır. 25 cinste 200 tanımlanmış türü bilinmektedir. Dip trolünde ağda çıkarlar. Türkiye’de ticari balıkçılıkları yoktur.

RAKE (HARROW) [tırmık] Bir teknenin arkasından çekilen uzunluğu 8 m kadar olabilen bir demir vb’ne yerleştirilmiş olan çengel uçlu, tırmıksı uzantıları olan av aracı.

RANCH [çiftlik] ® Farm.

RANCHING [çiftlikçilik] Balıkların ticari amaçla semirticiliğinin yapılması.

RANGE [aralık] 1- En düşük sayısal değer ile en yüksek değer arasındaki farkı belirten değişkenlik ölçüsü. Örnek: Günlük, aylık, yıllık vb., su sıcaklığı aralığı; balıkların dağılım alanı sınırları ya da yumurtlama sıcaklığı aralığı gibi.

RANGE [erim] 2- Bir tür ya da diğer grupların yayıldığı coğrafi bölge. Erim alanı sürekli olabileceği gibi kesintili de olabilir.

RANZANIA LAEVIS (SLENDER SUNFISH) [uzunpervane balığı, büyük pervane balığı] Yüzücüdür (pelajiktir). Boyu 100 cm olabilir. Genellikle tek gezer.

RAPA WHELK [rapana] ® Rapana venosa.

RAPANA VENOSA (RAPA WHELK, ASIAN RAPA WHELK, VEINED RAPA WHELK) [rapana] Yırtıcı karındanbacaklı yumuşakça olup Türkiye sularına taşınma yoluyla bulaşmıştır. Ticari avcılığı önemlidir. Türkiyeden Japonya’ya ihraç edilmektedir. Kendisini gömebileceği kumlu tabanı tercih eder. Geniş sıcaklık ve tuzluluk aralığına dayanıklıdır. İstalacıdır ve girdiği yerdeki yerel faunayı etkiler (bozar). Yüksek doğurganlığı, ve hızlı büyümesi kısa sürede baskın olmasını sağlar. Kurtçukları (larvaları) 14-80 gün planktonda kalabilir ki bu da akıntılarla dikkate değer mesafelere taşınmasını sağlar. Vücudunda nikel (Ni) ve kadmiyum (Cd) biriktirir ve bu metallerin birikmesinin izlenmesinde önemlidir. Uzak doğuda boyu 180 mm’ye kadar ulaşabilirken Karadeniz’de 120 mm boya ulaşabilir. Sığ sularda (10-15 m) sıkça rastlanır. Midye bankları için tehlikelidir.

RARE [ender, nadir] 1- Dağılma alanında az ya da azalan sayısı nedeniyle yerli bir tür ya da fauna ve floranın risk altında olması. Bu durumdaki tür ya da birim tehdit ve tehlike altında sayılmaz fakat dikkatli izlenmeyi gerektirir.

RARE [ender, nadir] 2- Az bulunan.

RASSENKREIS [ırkçemberi] Birçok coğrafik alttürden oluşan tür.

RASTRELLIGER KANAGURTA (INDIAN MACKEREL) [Hint uskumrusu] Okyanus-göçerdir (okyanodromdur). 20-90 metrelerde rastlanır. Boyu TL=45 cm civarında olabilir. Ticari balıkçılığı önemlidir. Akdeniz’e Kızıldeniz’den göç etmiştir. Kıyısaldır, liman, koy ve deniz kulaklarına girer. Planktonca zengin bulanık suyu sever. Sürü oluşturur.

RATAN GOBY [kayabalığı] ® Neogobius ratan ratan.

RATE OF NATURAL INCREASE [doğal artış oranı] Anlık artık üretim oranı olup hepsi ağırlık cinsinden ve anlık olmak üzere (büyüme oranı + içgöç oranı – doğal ölüm oranı)’na eşittir. Dengelenmiş ya da denge durumundaki balıkçılıkta bu artışlar balıkçılıkla eksilenleri tamamlamakta olup anlık artık üretim sayısal olarak balıkçılık oranına eşittir.

RATE OF UTILISATION [sömürme oranı, yararlanma oranı].

RATION [rasyon] Akvakültür işletmesinde verilen günlük yem miktarıdır.

RATIONAL FISHERY [akılcı balıkçılık] En etkili şekilde en yüksek kaliteli balık avı yani hasadı elde edecek şekilde düzenlenmiş balıkçılıktır.

RATTAILS [uzunkuyruklubalıkgiller] ® Macruridae.

RAW DATA [ham veri] Çözümlenmemiş veri, bilgi.

RAY [ışın] Işın (sert olanları hariç) esnektir. İnce çubuk şeklinde, boğumlu ve çoğunlukla çatallı, yanlarda çift yüzgeçleri oluşturur. Yügeçlerdeki sert ışın sayıları Romen rakamıyla yumuşak ışınlar ise Arapça (normal) rakamlarla verilir.

RAY FINNED FISHES [ışınlıyüzgeçliler] ® Actinopterygii.

RAY LENGTH [ışın boyu] Yüzgeç ucundan yüzgeç kaidesine olan en büyük mesafe.

RAYS (SHARKS) [keskisolungaçlılar] 1- ® Elasmobranchii.

RAYS [tırpanagiller, özkedibalığıgiller] 2- ® Rajidae.

RAZOR CLAM [ustura midyesi] ® Solen marginatus.

RAZOR SHELL [deniz çakısı] Kın yapılı (uzunca yassı) midyelerin genel adı. Örnek; Ensis ensis ve Solen marginatus (razor clam).

RAZORFISHES [çullukbalığıgiller] ® Centriscidae.

RE- (prefix) [re-] Tekrar. Örnek; Rejenerasyon (regeneration)-Yeniden oluşturma.

READ [okuma] Pul otolit ve diğer aksamlardaki halkaları yaş tayini ve büyüme yönünden yorumlama.

READY [alesta] Denizcilikte izleyecek emre hazır ol komutu.

REAL CATCH (GROSS CATCH) [gerçek av] Su kütlesinden alınan balıkların ağırlığı.

REAR [yetiştirmek] Yapay ya da doğal çevrede beslemek ve bakmak.

REARING HABITAT [yetiştirme alanı] Kurtçuk (larva) ve genç balıkların besin ve korunak buldukları yer.

REARING POND [yetiştirme havuzu] 1- Doğaya bırakılmadan önce yapay oluşturulmuş su kütlesinde genç balıkların semirtilmesi. ® Growing pond (büyüme havuzu).

REARING POND [yetiştirme havuzu] 2- Balığın büyütüldüğü her türlü havuz.

REARING STATION [yetiştirme istasyonu] Kuluçkalandırma ve semirtme kuruluşu.

RECEIVING ENVIRONMENT [alıcı ortam] Kirleticilerin ulaştığı (genellikle) son ortam-çevre, örneğin göller ve denizler.

RECENT