G [son güncelleme 09 Temmuz 2008]

G (abbrev.) [G] Anlık büyüme oranı. Ağırlık artışı ölçüsü. Örnek; belirli, genellikle bir yıllık sürede, bir yıllığın, son ağırlığı ile başlangıçtaki ağırlığının doğal (n tabanına göre) logaritmalarının oranıdır. G=[ln(W_t)-ln(W₀)]/(t₁-t₀). Burada; W₀=Başlangıç ağırlığı; W_t=t Anındaki ağırlık; t₁=Zaman sürecinin sonu; t₀=Zaman sürecinin başlangıcı; (t₁-t₀)=Geçen süre.

G.S.I. (abbrev.) [gastro somatik gösterge, gastro somatik indeks] ® Gastrosomatic index.

GADELLA [?] ® Gadella maraldi.

GADELLA MARALDI (GADELLA) [?] Taban üstünde askıda yani tabanyüzücü (bentopelajik) olup 150-700 m derinliklerde rastlanır. Boyu TL=30 cm olabilir. Balıkçılığı önemsizdir. Sert taban üstünde durur. Kurtçukları (larvaları) pelajiktir (yüzücüdür).

GADICULUS ARGENTEUS ARGENTEUS (SILVERY COD) [pamukçuk balığı] Yüzücüdür (pelajiktir). Göçmen değildir. Boyu TL=15 cm ve 3 yaşında olabilir. 100-1000 m derinliklerde rastlanır. Balıkçılığı önemsizdir. Büyük sürüler oluşturur.

GADIDAE (?) [mezgitgiller] Işınlıyüzgeçliler (Actinopterygii) sınıfı, mezgitler (Gadiformes) takımının bir ailesidir. Aile 14 cinsi kapsar. Son zamanlarda sistematiğine ekleme ve çıkarma yapılmıştır. Deniz balıkları içerisinde ekonomik önemi yüksek türleri barındırır. Daha çok soğuk sularda yaşarlar. Taban ve tabana yakın yaşayan balıklar olup sakallarıyla besin maddelerini seçerler. Yumurtaları yüzücüdür (pelajiktir). Kurtçuk (larva) ve genç balık evrelerinde yüzücü (pelajik) yaşarlar ve daha sonra derine tabana inerler. Yumurta sayısı yüksek olan bu balıklar kuzey denizlerinde kış sonuna doğru yumurta bırakırlar. Kuzey yarımkürede 60 kadar türü yaşamaktadır. Bazı önemli türleri şunlardır: Gadus morhua, Gadus ogac, Melanogrammus aeglifinus, Merlangius merlangus, Micromesistus poutassou, Pollachius virens.

GADIFORMES (COD LIKES) [dikensizler] Işınlıyüzgeçliler (Actinopterygii) sınıfı, morinamsıların (Gadiformes) bir diğer adıyla Anacanthini takımındaki balıkları kapsar. Bu takım 11 aileyi içermektedir. Aile bireylerinin yüzgeç ışınları yumuşak balıklar olup ekonomik önemleri yüksektir. Yüzme keselerinin basınç kanalı yoktur. ® Anacanthini.

GADUS MORHUA (COD, ATLANTIC COD) [morina] Mezgitgiller (Gadidae) ailesinden kuzey Atlas Okyanusu ve yan denizlerinde yaşayan Türkçe’de morina olarak tanınan, beyaz löp etli balık türüdür. Yumurtalarından yalancı havyar yapılır. Boyu 2 m ve ağırlığı 96 kg kadar olabilir. Okyanusgöçer (okyanodrom) tabanyüzücü (bentopelajik) bir türdür. 0-600 m derinlikler arasında rastlanır. Önemli bir ticari balıkçılık ürünüdür. Gündüz sürü oluşturur. Etotoburdur (omnivordur). Alacakaranlıkta çoğunlukla balık ve omurgasızlarla beslenir. Yılda bir kez kış aylarında (Ocak-Şubat) yumurta bırakır.

GAGE [ölçek] ® Gauge.

GAIDROPSARUS MEDITERRANEUS (SHORE ROCKLING) [gelincik balığı] Tabansal (demersal), okyanusgöçerdir (okyanodromdur). Boyu TL=50 cm olabilir. 450 m’ye kadar rastlanır. Genellikle sığ sularda ve kayalıkların üstünde 60 m derinlikte yaşar. Balıkçılığı önemsizdir. Yan av olarak ağda çıkar.

GAIDROPSARUS VULGARIS (THREE-BEARDED ROCKLING) [gelincik balığı] Tabansal (demersal) olup göçmen değildir. Boyu TL=60 cm olabilir. 20-120 m derinliklerde rastlanır. Ticari balıkçılığı önemsizdir. Kayalık ve çakıllı kumlu tabanda bulunur. Akdeniz’de ilkbahar ve yazın yumurtlar.

GALAPAGOS ISLANDS [Galapagos Adaları] Büyük Okyanus’ta güney Amerika’da Ekvator’un batısında yer alır. 13 büyük ve 47 küçük takımadadan oluşur. Adalar kıyıdan bir hayli açıkta yer almaktadır. En ünlü hayvanları dev kaplumbağalardır. Darwin’in ünlü doğal ayıklama kuramını bu adalardaki gözlemleri sonrası geliştirdiği bilinmektedir. 1959’da Ekvator’un ilk ulusal parkı ve 1978’de de UNESCO tarafından dünya mirası olarak ilan edilmiştir. Kurulan Darwin Vakfı’nın görevi adalardaki doğal yaşamın korumasını sağlamaktır. Eskiden korsan sığınağı ve üssü olan bu adaların yüzölçümü 7.882 km²’dir. Uzunluğu 430 km’dir.

GALE WARNING [fırtına ihbarı] Deniz ve karalar için rahatsızlık verebilecek, tehlike seviyesindeki hava durumunun (şiddeti ve hareket yönününün) önceden duyurulması.

GALEIDAE (CARCHARIIDAE, SAND SHARKS) [harhariyasgiller] ® Odontaspididae.

GALEOPHOBIA [galeofobi] Köpek balığından korkma. Köpek balığı fobisi. Fobinin oluşmasında balığı güvenli bir ortamda (akvaryumda) görmek bile yeterlidir ® Selachophobia (selahofobi).

GALEORHINUS GALEUS (TOPE SHARK) [camgöz balığı] Taban üstünde asılı yani tabanyüzücü (bentopelajik), okyanusgöçerdir (okyanodromdur). Boyu TL=195 cm ve ağırlığı 45 kg olabilir. 55 yaşına ulaşabilir. 0-1100 m derinlikler arasında rastlanır. Ticari balıkçılığı önemlidir. Küçük sürüler halinde bulunur. Uzun mesafede göçer. Canlı doğurucudur (ovovivipardır). Karaciğerinden yağ üretilir, eti çok beğenilir, yüzgeçlerinin çorbası makbüldür. Artıkları balık unu yağında kullanılır. Soyu hassas sınıfında değerlendirilmektedir.

GALEUS MELASTOMUS (BLACKMOUTH CATSHARK) [lekelikedi balığı, lekeli kedi balığı, lekeli kedibalığı, kedi] Balıkçılıktaki önemi azdır. 55-1200 m’ler arasında rastlanan bir derin deniz balığıdır. TL=90 cm, ağırlığı 1.4 kg olabilir.

GALICIAN CRAYFISH [kerevit, tatlısu istakozu, kerevit, göl istakozu] ® Astacus leptodactylus.

GALL BLADDER [öd kesesi, safra kesesi] Karaciğerle ilişkili olup sindirim için kullanılan ödün içinde bulunduğu kese.

GALVANIZED STEEL WIRE [galvanizli tel] Balıkçı gemilerinde kullanılan çelik tellerin deniz suyuna karşı (oksitlenmeye karşı) dayanıklılığını artırmak için üstü çinko ile kaplanmış olanı.

GALVANOTAXIS [galvanotaksi] Elektrikle avcılıkta balığın anoda doğru yüzmesi. ® Electrotaxi (elektrotaksi).

GAMA [Vasco da Gama] ® Vasco da Gama.

GAMBUSIA AFFINIS (MOSQUITOFISH) [?] Doğal ortamda sivrisinekle mücadelede kullanılır. Akvaryumlarda beslenir. Boyu TL=4 cm (erkek) ve TL=7 cm (dişi) olabilir ve en çok 3 yıl yaşar. Tabanyüzücü (bentopelajik) ırmakgöçerdir (potamadromdur). Ticari balıkçılığı önemsizdir. Dünyada birçok ülke ve suya taşınmıştır. Durgun ve yavaş akan suyu sever. Havuz ve göllerde ve acısuda bulunur. Canlı doğurucudur (vivipardır). Herne kadar sivrisinekle etkin mücadelede kullanılmakta ise de yerli türlerle yarış eder ve aşılandığı suyun ekolojik dengesini etkiler. Gizil (potensiyel) musibet olarak da algılanır.

GAMBUSIA HOLBROOKI (EASTERN MOSQUITOFISH) [?] İngilizce’de doğu sivrisinekbalığı adıyla anılan bu tür birçok suya sivrisinek mücadelesi amacıyla aşılanmıştır. Ancak ya hiç ya da ender olumlu etkisi görülmüştür. Aşılandığı suda doğal yapıyı etkilediği konusunda endişe duyulmaktadır. Erkeğinin boyu TL=3.5 cm ve dişisi TL=8 cm kadar olabilir. Tabanyüzücü (bentopelajik) ırmakgöçerdir (potamadromdur). Acısuya girer. Akvaryumda tutulur ve ticareti yapılır.

GAMETE [gamet] Cinsel göze (hücre). Erkek ya da dişi üreme gözesi (hücresi).

GAMETIC MIGRATION [üreme göçü, göçü] ® Spawning migration (yumurtlama göçü).

GAMETOGENESIS [gamotogenez] Erkek ve dişi gözelerin (hücrelerin) gelişmesi. Ovogenez dişi gözelerin ve spermatogenez erkek gözelerin gelişmesidir.

GANG WAY [lumbara ağızı] Gemilere girip çıkmada kullanılan bordoda açılmış dörtgen kapak.

GANGAVA [gangava] ® Kankava.

GANGLION [düğüm, ganglion]. Sinir düğümü.

GANOID SCALE (sing. SQUAMA GANOIDEA, pl. SQUAMAE GANOIDEAE) [ganoit pul] Örtüşen (üst üste binen) ya da örtüşmeyen pullar. Çoğunlukla paralel kenara benzerler. Paleoniskoit ve lepisosteit olmak üzere iki tipi bulunur. Paleoniskoit ganoit pullar Polypteridae; lepisosteit ganoit pullar ise Lepisosteidae ailelerinde bulunur.

GAPE-AND-SUCK FEEDING [açma-emme beslenmesi] Balıklarda beslenme meka-nizmasıdır. Balık avlayacağı, ağzına almak istediği besinin yakınında ağzını hızla açar. Bu yolla ağız içinde negatif basınç oluşur ve besin ya da av balığın ağzına emilerek girmiş olur.

GARFISHES [kemikliturnabalığıgiller] ® Lepisosteidae.

GARPIKE [zargana balığı] 1- Belone belone euxini ® (syn.) Belone belone.

GARPIKE [zargana balığı] 2- Belone belone gracilis ® (syn.) Belone belone.

GARPIKE [zargana] 3- ® Belone belone.

GARPIKES [kemikliturnabalığıgiller] ® Lepisosteidae.

GARRICK [ışık balığı] ® Cyclothone braueri.

GARS [kemikliturnabalığıgiller] ® Lepisosteidae.

GARTH [bent] Balık saklamak için akarsu önüne kurulmuş set, baraj vb.

GAS [gaz] Belirli bir hacmi ve şekli olmayan.

GAS BLADDER [gaz kesesi] ® Swim bladder (yüzme kesesi).

GAS BUBBLE DISEASE (DECOMPRESSION SICKNESS) [gaz kabarcığı hastalığı] Suda aşırı doymuş (süper satüre olmuş) (>%115-%125) gazın balık vücuduna girmesiyle oluşan gaz kabarcığı hastalığıdır. Hastalık gaz geçirgenliği yüksek olan solungaç, göz, deri ve yumurta sarısı kesesinde görülür. Aşırı gaz doymuşluğundan çok küçük balıklar daha çok ve tehlike düzeyinde etkilenirler. Küçük balıkların etkilenme düzeyi %103 ve biraz altında gerçekleşir. Hastalığa yakalanan balıklar sırtüstü ya da başaşağı yüzer. Fabrika soğutma suyunun değiş tokuşculardan geçerken birden ısındığı durumda sıkca görülmektedir. Bu hastalığa hava embolizmi (air embolism) ya da hava kabarcığı hastalığı’da denmektedir.

GAS CHROMATOGRAPH (GC) [gaz kromatografisi] Gazların ve uçucu sıvıların oranlarının belirlenmesinde kullanılan cihaz.

GAS GLAND [gaz bezesi] Gaz salgılama bezesi. Gaz kesesine kandaki gazı aktaran kese.

GAS SUPERSATURATION [aşırı gaz doygunluğu] Hareketli sularda çözünmüş gazların aşırı fazla oluşu. Balıklar için (hava kabarcığı hastalığı benzeri) ölümcüldür.

GASKET [salmastra] Halat tellerinden saç örgüsü örülmüş halat.

GASPARD GUSTAVE DE CORIOLIS [Gaspard Gustave de Coriolis] Fransız mühendis ve matematikçi (1792-1843). 1808’de École Polytechnique girmiş ve mezun olmuştur. Değişik yerlerde çalıştıktan sonra 1829’da École Centrale des Artes et Manufactures’da profesör olmuştur. Mühendislik matematiğiyle ilgilenen Coriolis özellikle sürtünme, hidrolik ve makinelerin yetenekleri konularında çalışmıştır. İş ve kinetik enerji terimlerini ortaya atmıştır. Coriolis, anılan terimler nedeniyle değilde daha çok hareket halindeki rüzgar ya da suyun dünyanın dönmesi nedeniyle yönünü değiştirmesi şeklinde tanımlanabilecek Corilois kuvveti nedeniyle tanınmaktadır.

GASTER [mide] Sindirim organı.

GASTEROSTEIDAE (STICKLEBACKS, TUBESNOUTS) [dikenlibalıkgiller] Actinopterygii- ışınlıyüzgeçliler sınıfı, Gasterosteiformes takımının bir ailesidir. Apeltes, Culaea, Gasterosteus, Pungitius, Spinachia cinslerini barındırır. Toplam 16 türü bilinmek-tedir. Pulları yoktur, vücut yüzeyleri kaygandır.

GASTEROSTEUS ACULEATUS ACULEATUS (THREE-SPINED STICKLEBACK) [üç iğneli dikenli balığı, adi dikenli balığı, üç-dikenli balık, dikence balığı] Taban üstünde askıda yani tabanyüzücü (bentopelajik) yukarıgöçer (anadrom) balıktır. Boyu TL=11 cm olabilir. 0-100 metre derinliklerde rastlanır. Ticari balıkçılığı önemsizdir. Sürü oluşturur. Genç bireyler yüzey malzemeyle sürüklenir. Yumurtalar bitkiden yapılma yuvalarda bulunur. Yamyamdır. Sıkca laboratuvarda deney hayvanı olarak kullanılır. Soyu riskli sınıflandırmanın en altında yer almaktadır.

GASTRIC ARTERY [mide atardamarı] Balıkların sırt atardamarından (aortundan) karına, mideye ulaşan atardamar.

GASTRIC VEIN [mide toplaradamarı] Mide ve karındaki kanı toplayarak karaciğere ileten toplardamar.

GASTRO- (GASTR-) (prefix) [gastro-] Karın, mideyle ilgili. Örnek; karındanbacaklılar- Gastropoda.

GASTROLITH [midetaşı, gastrolit] Besinin öğütülmesinde kullanılmak üzere bilinçli yutulmuş taş.

GASTROPODA (SNAILS) [karındanbacaklılar, karındanayaklılar, salyangozlar] Yumuşakçalar (Mollusca) takımının bir sınıfıdır. Eogastropoda ve Orthogastropoda alt sınıflarına ayrılır. Yumuşakçaların günümüzde yaşayan tahmini 60-75 bin türü ile en geniş grubunu oluşturur. Gelişmelerinde giderek genişleyen sarmal (helozonik) vücut oluştururlar. Belirgin bir kafaları, duyarga ve gözleri vardır. Çoğu kabukludur. Türlerinin 2/3’ü denizde yaşar. Denizde yaşayanlar otobur (herbivor), çürükçül (skavenjer) ve etoburdur (karnivor). Suda yaşayanlar solungaçla solurlar. Karadakilerde akciğer bulunur. Bilimsel sınıflandırmaları sürekli yenilenmektedir. Kullanılan sınıflandırmalar ise yazarlara göre değişebilmektedir. Geleneksel sınıflandırmada karındanbacaklılar 4 altsınıfa ayrılmıştır. Bunlar solungaçları kalbin önünde olan Prosobranchia, solungaçları kabin sağ arkasında olan Opisthobranchia, kabuksuz olan Gymnomorpha ve akciğerli olan Pulmonata’dır.

GASTROSOMATIC INDEX [gastro somatik indeks, gastro somatik gösterge] Balığın iç organlarının ağırlığı x 100/Balığın ağırlığı. Ağırlıklar gram.

GASTRULA [gastrula] Çokgözelilerde (çokhücrelilerde) döllenmiş yumurtanın gelişme evrelerinden üçüncüsü. Morula, blastula, gastrula. Embriyonun çift katmanlı halidir. Dış tabakadaki gözeler (hücreler) ektoderme ve iç tabakadaki gözeler (hücreler) ise mesoderm ve endoderme dönüşürler.

GAUGE (GAGE) [ölçek] Herhangi bir ölçü aletinin genel adı.

GC (abbrev.) [gaz kromatografisi] ® Gas Chromatograph.

GEAR [donatı] 1- Balıkçılıkta kullanılan ekipman. Örnek, solungaç ağı, olta, çapari, büyük çapari, mızrak, gırgır, ortasu ve dip trolü, tuzaklar vb. Gemi, tekne, bot, sandal değil.

GEAR [donatı] 2- Gemilerde kullanılan urgan, halat, kerye, makara vb malzeme.

GEAR CONFLICT [araç çatışması] Av alanında av araçlarının birbirine etki etmesi. Trollerin sabit ağlara takılarak parçalaması.

GEAR RESTRICTION [araç sınırlaması] Bir av aracının miktar ve tipinin belirli bir dönem kullanılmasının kanunen yasaklanması.

GEF (abbrev.) [Küresel Çevre Fonu] Global Environmental Facility. Birleşmiş Milletler ve Dünya Bankası Küresel Çevre Fonu.

GEL [jel] Pelte kıvamında madde. Jöle.

GELDİAY [Remzi Geldiay] Prof. Dr. Remzi Geldiay (1919-1989). Ege Üniversitesi-Fen Fakültesi Hidrobiyoloji Enstitüsü kurucu öğretim üyelerindendir. Curt Kosswig’in öğrencisidir. İngilizce ve Fransızca bilen Geldiay Türkiye’de deniz biyolojisinin gelişmesine önemli katkılar sağlamış bir bilim adamıdır.

GEN. (abbrev.) [cins, gen.] ® Genus.

GEN. ET SP. NOV. (gen. et sp. nov.) (abbrev.) [yeni cins ve tür] ® Genus et species nova.

GEN. NOV. (gen. nov.) (abbrev) [yeni cins] ® Genus novum.

GEN. REV. (gen. rev.) (abbrev.) [iade cins adı] ® Genus revivisco.

GENDER LIMIT [cinsiyet sınırlaması] Cinsiyetine göre balıkçılıkta korunan balık. Genellikle yumurtlama dönemindeki dişi.

GENECOLOGY [genekoloji] Bitki populasyonlarının kalıtsal bileşenleri ve yaşamalan ilişkilerini ele alan ekoloji. ® Autecology (autekoloji). ® Ecology (ekoloji). ® Synecology (sinekoloji). ® Demecology (demekoloji).

GENERA [cinsler] Cins’in çoğulu. ® Genus.

GENERAL CHARACTERISTIC OF TURKISH FISHERY [Türkiye balıkçılığının genel özelliği] Türkiye Avrupa Birliği üyesi olmadığından balıkçılık düzenlemeleri de henüz Ortak Balıkçılık Politikası çerçevesinde ele alınma-maktadır. Avrupa Birliği üyeleri, genellikle kıyıdan 12 deniz mili açığa kadar uzanan kesimi, ‘Münhasır Balıkçılık Kuşağı’ (Exclusive Fishing Zone - EFZ) olarak kullanmaktadırlar. Türkiye uluslararası Münhasır Ekonomik Kuşak sözleşmesini Ege Denizi’nin özel konumu nedeniyle imzalamamıştır. Bu çerçevede AB’ce kabul edilmiş olan 12 millik ‘Münhasır Ekonomik Kuşak’ uygulaması da tartışmalı olup Türkiye açısından sonuçlanmamıştır. Bunların ötesinde kıyısal sınır dışında kalan alanlarda diğer AB üyesi ülkeler balıkçılık faaliyetinde bulunabilmektedirler. AB üyesi olmayan ülkeler ancak antlaşmalar çerçevesinde bu alanlardan yararlanabilirler. Bu bağlamda kıyısal alan dışında kalan birçok kesim, eğer önemli yumurtlama ve büyüme alanları iseler, balıkçılık faaliyetine ayrıca kapatılabilmektedir. Türkiye, Karadeniz’deki Münhasır Ekonomik Kuşak hariç henüz hükümranlık alanı dışında (uzak mesafede) önemli sayılabilecek bir balıkçılık faaliyeti göstermemektedir. Bu yönüyle zamanla kullanılan teknelerin boyutları artmış olsa bile Türkiye balıkçılığının genel özelliği kıyısal olmasıdır.

GENERAL HARDNESS (GH) [genel sertlik] Genel, toplam sürekli su sertliği. Ca, Mg ve diğer iyonların yığını (konsantrasyonu) ölçüsüdür ve 1 derece 17.9 mg/l’ye eşittir.

GENERATION [kuşak, döl, jenerasyon] Kuşak, nesil. Balıkçılık biyolojisinde ana-babaların ortalama yaşı.

GENERITYPE [generitip] ® Genotype.

GENEROTYPE (TYPE-SPECIES) [tiptür, generotip] Cinsi belirleyen tipik tür. Aynı kalıtsal özelliğe sahip birey ya da bireyler. Bir cins (genus) altında birçok tür yer alabilir ama taksonomide cins bir tiptür ile betimlenir.

GENETIC [kalıtımbilim, kalıtsal, genetik].

GENETIC DRIFT [kalıtsal sürüklenme] Küçük izole populasyonda kalıtsal birim malzemenin değişmeye (mutasyona) ve seçilmeye yol açmadan rastgele değişmesi.

GENETIC POLLUTION [kalıtsal kirlilik, genetik kirlilik] Balık çiftliklerinden kaçan balıkların doğadaki yabani olanlarla çiftleşmesi sonucu daha dayanıksız kalıtsal malzemeyi yabani stoklara aşılaması.

GENITALIUM [gonopodyum] ® Gonopodium.

GENOM [genom] 1- Atmık ve yumurtada bulunan kromozomların hepsi.

GENOM [genom] 2- Canlıların sahip olduğu genlerin tümü. Haploid genom ve diploid genom olarak ayırt edilebilirler. Diploid genom döllenmede erkek ve dişiden gelen haplid genomların birleşmesinden oluşur.

GENOM [genome] 3- Gözenin (hücrenin) düzgün işlemesi için gerekli olan minimum kromozomlar seti.

GENOTYPE (GENERITYPE) [genotip] 1- Genetik özellik.

GENOTYPE [genotip] 2- Canlının kalıtsal yapısı.

GENOTYPE [genotip] 3- Dişi ve erkekten gelen genomların (kromozomların) birleşmesi yani diploid 2N kromozom sayısına eşit kalıtsal yapı.

GENUS (pl. GENERA) [cins(ler)] 1- Türün üstünde, (alt) ailenin altında yer alan canlılar grubu. Örnek; Bothus, Solea, Trachurus, Zeus.

GENUS (pl. GENERA) [cins] 2- Canlıların sınıflandırılmasında birbirine çok benzeyen türler topluluğunu barındıran grup.

GENUS ET SPECIES NOVA (GEN. ET SP. NOV., gen. et sp. nov.) [yeni cins ve tür] Yeni bulunan cins ya da türü belirtme ve önermede kullanılan terim.

GENUS NOVUM (GEN. NOV., gen. nov.) [yeni cins] Yeni tanımlanan türü belirtme ve önermede kullanılan terim.

GENUS REVIVISCO (GEN. REV., gen. rev.) [iade cins adı] Yeniden gözden geçirilen ve eski haline iade edilen cins adı.

GEO- [yer, jeo-] Örnek; jeoloji (geology)-yerbilim.

GEOCHEMISTRY [jeokimya] Yerkürenin kimyasal yönden incelenmesi.

GEODESY [arzbilim, jeodezi] Yerbilimin (jeolojinin), yerküredeki şekillerin kesin coğrafik konumlarını yani yeryüzünün biçim ve büyüklüğünü belirleyen bilim dalı. Buna yeryüzü bilimi ya da arzbilim de denilmektedir. Öz olarak arazi ölçme bilgisi denilebilir.

GEOECOTYPE [jeoekotip] Yerekotip. Sınırlı, yerel bir yaşamalana doğal seçilmeyle uyum sağlamış populasyon. Taksonomiyle ilgisi yoktur.

GEOGRAPHIC INFORMATION SYSTEM (GIS) [coğrafi bilgi sistemi] Yerel ya da bölgesel çalışmalarda sonuç ya da planların görsel olarak sunulabildiği bilgisayar temelli grafik programlar.

GEOGRAPHICAL SPECIATION [coğrafi evrilme] Coğrafi uzaklık, ayrılık (yalıtılmışlık, izolasyon) süreci sonucu evrilme.

GEOLOGIC MAP [jeolojik harita] Karasal oluşumları (fay hatları vb’ni) diğer fiziksel özellikler ve dağılımlarıyla gösteren harita.

GEOLOGICAL OCEANOGRAPHY [jeolojik oseanografi] Deniz ve okyanusları jeolojik yönden inceleyen dal.

GEOMAGNETISM [jeomanyetizma] Yer manyetizması.

GEOMORPHOLOGY [yerbiçimbilim, jeomorfoloji] Jeomorfoloji. Yerküredeki engebeleri ve aşınım olaylarını inceleyen bilim.

GEOPHAGY [jeofaj] Yer (toprak) yiyen.

GEOPHYSICS [jeofizik] Yerkürenin fiziksel olaylarını ve bileşenlerini inceleyen bilim dalı.

GEOSPHERE [yerküre, jeosfer] Yeryüzünün katı ve cansız bölümü. Yerkürenin atmosfer (havaküre), hidrosferden (suküre) ayrılan katı kısmı ya da bu üç tabakanın bileşimi.

GEOSTROPHIC CURRENT [jeostrofik akıntı] Dünyanın ekseni etrafında dönmesi (Corilois etkisi) ile buna dik yerçekiminin dengelenmesiyle yön değiştiren yatay okyanus akıntısıdır. Bu akıntılar eşbasınçlara (isobarlara) paralel yönde olup yüksek basınç merkezlerinde saat yönünde ve alçak basınç merkezlerinde ise saat yönünün tersi yönündedir. Güney yarımkürede ise verilen yönlerin tersi geçerlidir.

GFCM (abbrev.) [Akdeniz Balıkçılık Genel Konseyi] General Fisheries Council of the Mediterrranean. FAO’nun Akdeniz’deki koludur.

GH (abbrev.) [genel sertlik] ® General hardness.

GHOST CARP [hayalet sazan] Beyaz görünüşlü sazan balığı (Cyprinus carpio).

GHOST FISHING [hayalet avcılık] Iskartaya ayrılarak atılmış ya da kazaen kaybedilmiş bir ağın avı.

GHOST NET [hayalet ağ] Kötü hava ya da ihmal nedeniyle yitirilmiş pasif balıkçılık ağı. ® Drift net (sürüklenme ağı).

GIANT GOBY [yuvarlak kayabalığı, kocabaşkaya, kovit balığı, kayabalığı] ® Gobius cobitis.

GIBBOSUS [gibbous] Kambur, eğik.

GIBRALTAR [Cebelitarık Boğazı] Afrika ve Avrupa kıtalarını ayıran ve Akdeniz ile Atlas Okyanusu’nu birleştiren genişliği 15 km ve derinliği 350 m olan boğaz. Gades boğazı adıyla da anılır.

GILL [solungaç] 1- Balıkların çiftli solunum organı. Kafanın arka tarafında solungaç yayı üzerinde ipliksi uzantılarla kaplıdır. Kandaki gazların çevredeki su arasındaki değiş tokuşunu sağlar.

GILL [solungaç] 2- Suda yaşayan hayvanların solunum organı.

GILL ARCH [solungaç yayı] Solungaçların kıkırdağımsı iskelet desteği. Üzerinde ipliksi uzantılar ile tırmıksı çıkıntılar bulunur. Bu çıkıntılar lemikli balıklarda (Teleostei) çoğunlukla 4 fakat daha çok da olabilir. Örnek; Cyclostomata’da 16 adet.

GILL CAVITY [solungaç boşluğu] Solungaçların bulunduğu alan.

GILL CHAMBER [solungaç odacığı] Kafanın her iki tarafında ve arka kısmında solungaç kapağı ve zarıyla örtülü kısım.

GILL CHAMBER BROODER [solungaç odacığında kuluçkalayan] Yumurtalarını solungaç boşluğunda kuluçkalandıran balık.

GILL CLAMP [solungaç markası] Solungaç kapağına sıkıştırılarak takılan atkı tipi, kıskaçlı işaret. ® Carlin tag (Carlin markası) ® Lea tag (Lea markası). ® Petersen tag (Petersen markası). ® Pop-up tag (pop-ap marka). ® Hot branding (sıcak-dövme marka). ® Cold branding (soğuk-dövme marka). ® Spaghaetti tag (spagetti markası). ® Visible implant tag (görünür ekme marka). ® Visible implant elastomer tag (görünür elastik ekme marka).

GILL COVER [solungaç kapağı, kapak, operkulum] Kafanın her iki tarafında solungaçları örten vücut kısmı ve parçaları.

GILL FILAMENT [solungaç ipliği] Solungaç yayı üzerinde sıralanmış yumuşak, kırmızı ipliklerdir. Gaz değiş tokuşunu sağlarlar.

GILL NET [solungaç ağı] Üstteki mantar yaka ve alttaki kurşun yaka ile bir perde gibi kıyıya çaprazi olarak çeşitli derinliğe yerleştirilen bu av aracında ağ göz genişliği avlanan balık boyunu belirler. Avlama prensibi balıkların hareket halindeyken ağa çarparak kafalarının solungaç yarığına kadar ağın gözüne geçip balığın kurtula-mamasına dayanmaktadır.

GILL NET SELECTION [solungaç ağında seçme] Belirli göz genişliğine sahip bir solungaç ağıyla avlanan bir türe ait balıkların o bölgedeki aynı türden olan balıkların boy dağılımına oranı (Solungaç ağındaki balıkların boy dağılımı/Bölgedeki balıkların boy dağılımı) olup bir çan eğrisi şeklindenir. ® Selection (seçme). ® Trawl net selection (trol ağında seçme). ® Knife-edge-selection (bıçak ağzı seçme).

GILL OPENING [solungaç açıklığı] Solungaç odacığına giden, dıştan açıklık. Keski solungaçlılarda (Elasmobranchii) kafanın her iki tarafında 5-7 solungaç açıklığı vardır ki buna solungaç yarığı denmektedir. Solungaç açıklığı solunurken alınan suyun solungaçlardan geçerek tahliyesini sağlamaktadır.

GILL POUCH [solungaç kesesi] Petromyzontiformes’de solungaçların bulunduğu ağız boşluğu ve dışarıyla ilintili torba, kese.

GILL RAKER [solungaç dikenleri] Solungaç yayı üzerinde yer alan tırmığımsı, dikensi çıkıntılar. Besin maddelerinin tutulmasını sağlar. Solungaç dikenlerinin sayılmasında birinci yayın ön yüzündeki gelişmemiş olanlar dahil bütün dikenler sayılır.

GILL SLIT [solungaç yarığı] Keski solungaçlılarda (Elasmobranchii) kafanın her iki tarafında olup sayısı 5-7 arasında değişen solungaç açıklığına verilen ad. ® Gill opening (solungaç açıklığı).

GILL TEETH (PHARYNGEAL TEETH) [solungaç dişleri] Balıklarda gırtlakla ilişkili kemik üzerindeki dişler.

GILLED AND GUTTED WEIGHT [solungaçsız ve içorgansız ağırlık] Solungaçları ile mide ve bağırsağı çıkartılmış balık ağırlığı. Bu işlem kuzeyli ülkelerde çoğunlukla denizde yapılır ve çıkartılan malzeme geçmişte denize atılırdı. Günümüzde bunların azalan girdi nedeniyle balık yemi endüstrisinde kullanılması sonucu artık saklandığı ve atılmadığı bilinmektedir.

GILL-HELIX [solungaç burgusu] Yutağın (farinks) önünde ileri çıkmış tırmıksı yapılar. Bunlardan biri yutak, diğeri solungaç kapağı tarafına olan boşluğu iki kısma ayırır. Küçük besin maddeleri (plankton) ileri çıkmış bu tırmıksılar tarafından tutulur. Sümüğümsü malzemeyle (mukus) birleştirilerek yutağın arkasına, yemek borusuna iletilir. Örnek; ringagiller (Clupeidae), hamsigiller (Engraulidae).

GILSON STROP (PULLEY) [makara] Çift ya da tek dilli olup içerisinden halat geçirilerek bağımsız tek ya da çift olarak kullanılabilen araç.

GILTHEAD SEABREAM [çipura, çupra, alyanak, alyanak balığı] ® Sparus aurata.

GIN POLE [palanga direği, bumba, bum] ® Boom.

GIRDIE [tel makarası] ® Warp drum.

GIRTH [kalınlık] 1- Yüzgeçleri hariç balığın en kalın yerindeki vücud çevresi.

GIRTH [vücut çevresi] 2- Birinci sırt yüzgecinin önünden alınan vücüt çevresi, kısaca kalınlıktır.

GIS (abbrev.) [coğrafi bilgi sistemi] ® Geographic Information System.

GIVE SLACK [boş vermek] Gerilmiş halatı gevşetmek (kaçırmak, salmak).

GIANT GOBY [kocabaşkaya] ® Gobius cobitis.

GIMP [kaytan] İki ağı birleştiren örgü ipten bağ.

GLACIAL LAKE [buzul gölü] Özellikle Pleistocen’de buz örtüsünün erimesiyle oluşan göl.

GLACIAL RELICT [buzul çağdan kalma] Kuzey yarımkürenin buzlarla kaplı olduğu ve balığın bulunmadığı buzul dönemindeki olaylarda tecrit edilmiş (ayrılmış).

GLACIALIS (GLACIOUS, ICY) [buzumsu].

GLACIER [buzul] Üst üste yağan karların basıncı nedeniyle önce eriyen ve sonra donan suyun büyük buz kütlesi oluşturması.

GLACIER LANTERNFISH [ışıldak balığı] ® Benthosema glaciale.

GLACIOUS (ICY) [buzumsu].

GLAND [bez] Kullanılması ve/ya da vücut dışına atılması için salgı üreten organ, doku.

GLANDULA RECTALIS (RECTAL GLAND) [dışkılık bezi, anüs bezi, makat bezi] Önceleri sindirimle ilgili olduğu sanılan fakat sonraları yoğun NaCl’in (tuzun) dışarı atılmasında kullanılan makata yakın salgı bezi.

GLASS EEL [glas aal] Yaklaşık 5-8 cm boyunda olup kıyılarda tatlısuya girme aşamasında olup yaprağımsı yapısını kaybetmiş silindir şeklindeki camsı şeffaf yılan balığı yavrusu, elver.

GLASSHEAD GRENADIER [zarkafa balığı] ® Hymenocephalus italicus.

GLAZING [sırlama] Çözülmüş balığın kurumadan korunması için soğuk suya batırılması ya da üstüne soğuk su serpilerek yüzeyde koruyucu ince buz tabakasının oluşturulması.

GLOBAL POSITIONING SYSTEM (GPS) [küresel yer bulma sistemi] Deniz aracının bulunduğu yeri uydular yardımı ile derece dakika cinsinden veren alet.

GLOMERULUS [glomerulus] Azotlu atıkları kandan atan ve Bowman kapsülü içerisinde yer alan böbrek tüpçükleri ağı (kapilar sistemi).

GLOSSA (TONGUE) [dil].

GLYCERINE (GLYCEROL) [gliserin] Yaş tayinlerinde pürüzlü otolit yüzeyinin mikroskopta bir düzlem halinde görünmesini sağlamak için kullanılan koyu kıvamlı renksiz, üç hidroksilli alkol (CH₂OH-CHOH-CH₂OH).

GLYCEROL [gliserol] ® Glycerine.

GMT (abbrev.) [Greenwich saati] ® Greenwich Mean Time.

GNATHOPHIS MYSTAX (THINLIP CONGER) [mıgrı] Tabansaldır (demersaldir). 8-800 m derinliklerde rastlanır. Boyu TL=60 cm olabilir. Balıkçılığı önemsizdir. Daha çok kıta sahanlığı üzerinde kumlu çamurlu zeminde bulunur.

GNATHOSTOMATA (JAWED VERTEBRATES) [çeneliağızlılar] Omurgalılar (Vertebrata) altkabilesine dahildir. Placodermi, Chondrichthyes, Acanthodii, Osteichthyes sınıflarına ayrılır. Önemli özellikleri adlarından da anlaşılabileceği gibi çenedir. Diğer özellikleri ise miyelin örtü, nöronlar ile bağışıklık sistemidir.

GOATFISHES [barbunyagiller] ® Mullidae.

GOBIES [kayabalığıgiller] ® Gobiidae.

GOBIIDAE (GOBIES, TRUE GOBIES) [kayabalığıgiller] Işınlıyüzgeçliler (Actinopterygii) sınıfı, levreksiler (Perciformes) takımının, Gobioidei alttakımının bir ailesidir. Aile 212 cinste 1875 türü kapsamaktadır. Bu haliyle kayabalığıgiller deniz balıkları içerisinde tür sayısı en yüksek ailedir. Son yıllara her yıl yaklaşık 10 yeni tür tanımlanarak bu aileye katılmakatdır. Tatlısu, acısu ve denizde bulunan bu türler daha çok tropik sularda yaygındır. Türler taşınma yoluyla da dünya sularına yayılmaktadır. Karadeniz ve Hazar Denizi’nin yerlisi olan Neogobius melanostomus kuzey Amerika göllerine 1990’da taşınmış ve yayılmıştır. Sibirya’dan okyanusların 800 m derinliğine kadar her türlü küçük yaşamalana (habitata) uyumu kolaylıkla sağlayabilmektedirler. 200 kadar türü tatlısuda yaşar. Sınıflandırılmalarında karşıt görüşler vardır. Çoğu kayabalığı çok küçüktür. Bilinen en küçük omurgalı olarak Japonya’da yaşayan türü 10 mm boyda eşeysel (cinsi) olgunluğa ulaşır. En büyüğü Karayiplerde olup TL=50 cm’ye ulaşabilir. Renkleri değişkendir. Eşeylerde (cinsiyetlerde) çiftyapısallık (dimorfizm) vardır. Yumurtalar 1-5 günde açılır. Kurtçuklar (larvalar) 3-20 gün yüzücüdür (pelajiktir). Üremenin birçok çeşidi (tekeşlilik, çokeşlilik, çokerkekle ve çokdişiyle çiftleşme, erseliklik-hermafroditlik) farklı gruplarında görülür. Birbirini izleyen batınlarda, mevsimsel, bütün yıl boyunca üreyen bireyleri vardır. Bazıları yumurta ve kurtçukları (larvaları) korur. Bulunduğu alanı koruyan, göçmen olan, gece ve gündüz aktif olan vs davranışları gösterirler. Yaşam süreleri yere göre değişmekle birlikte görece kısadır. Bir kısmı etobur (karnivor) olup balık yumurtaları, yumuşakça ve eklembacaklıları yer. Diğerleri otobur (herbivor) oldukları gibi etotobur (omnivor)da olabilirler. Üst beslenme basamağına geçişin önemli halkasıdırlar. Ticari balıkçılıkları önemsizdir. Soyları açısından 18 türün tehlike ve 12 türün de tehdit altında olduğu kaydedilmektedir.

GOBIUS AURATUS (GOLDEN GOBY) [sarıkaya balığı] Tabansal (demersal) olup 5-80 metre derinliklerde yayılır. Yosunların (alglerin) bulunduğu kayalık tabanda rastlanır.

GOBIUS BUCCHICHI (BUCCHİCH'S GOBY) [çizgilikaya, lekelikayabalığı, kaya balığı, küçük kayabalığı] Tabansaldır (demersaldir). Boyu TL=10 cm olabilir. Yakın kıyıda rastlanır. Deniz şakayıklarının dokunaçları arasına sığınır.

GOBIUS COBITIS (GIANT GOBY) [yuvarlak kayabalığı, kocabaşkaya, kovit balığı, kayabalığı] Tabansal (demersal) okyanusgöçerdir (okyanodromdur). Acısuya girer. 10 m derinliğe kadar rastlanır. Boyu TL=27 cm olabilir. Balıkçılığı önemsizdir.

GOBIUS CRUENTATUS (RED-MOUTHED GOBY) [tekirkaya balığı, tekir kayası, tekirkayası balığı, kırmızı dudaklı kayabalığı] Tabansal (demersal) ve okyanus-göçerdir (okyanodromdur). 15-40 m derinliklerde rastlanır. Boyu TL=18 cm olabilir.

GOBIUS GENIPORUS (SLENDER GOBY) [kayabalığı] Tabansaldır (demersaldir). Boyu TL=16 cm olabilir. Yakın kıyısal kesimde deniz çayırlarının yakınındaki kumlu ve çamurlu zeminde bulunur.

GOBIUS NIGER (BLACK GOBY) [kömürcükaya balığı, kömürcin kayası, kömürcükayası balığı, kömürcü kayabalığı] Tabansaldır (demersaldir) ve acısuya girer. Boyu TL=18 cm ve 4 yaşında olabilir. 1-75 m derinliklerde yayılır. Balıkçılığı önemlidir.

GOBIUS PAGANELLUS (ROCK GOBY) [hortumkaya balığı, hortumkayası balığı, hortum kayası, kayabalığı] Tabansal (demersal) okyanusgöçerdir (okyanodromdur). Tatlısu ve acısuya girer. 3-15 m derinliklerde, korunaklı kayalık kıyılarda taşların altı ve arasında bulunur. Boyu TL=12 cm ve 10 yaşında olabilir. Balıkçılığı önemsizdir.

GOBIUS VITTATUS (STRIPED GOBY) [çizgili kayabalığı] Tabansaldır (demersaldir). 15-85 metreler arasında rastlanır. Boyu TL=6.5 cm olabilir. Ender avlanır.

GOBIUSCULUS FLAVESCENS (TWO-SPOTTED GOBY) [beneklikaya balığı] Tabansal (demersal), göçmen olmayan, acısuya giren ve boyu TL=6 cm olan bir balıktır. Balıkçılığı yoktur. Yumurtaları yapışkan olup armut şeklindedir.

GOITER [guatr] Beslenmeyle ilgili olup iyot eksikliğinin neden olduğu balık hastalığı.

GOLD DUST DISEASE [altın tozu hastalığı] Balık derisine altın sarısı-esmer tozlu görüntü veren dinoflagellatların neden olduğu bulaşıcı hastalık.

GOLDBAND GOATFISH [Nil barbunyası, paşabarbunyası balığı, paşa barbunyası, paşa barbunu] ® Upeneus moluccensis.

GOLDBAND GOATFISH [Nil barbunyası, paşa barbunu, paşa barbunyası, paşabarbunyası balığı] ® Upeneus moluccensis.

GOLDEN CAVIAR [altın havyar] Altmış yaşın üstündeki Acipenser gueldenstaedtii’den alınan kremsi, tadı hafif ve kolay algılanmayan havyar. Bu havyara elmas (=almas) havyarı da denmektedir.

GOLDEN GOBY [sarıkaya balığı] ® Gobius auratus.

GOLDEN GREY MULLET [altınbaşkefal balığı, sarı yanak kefal, altın renkli kefal, singil, kefal] ® Liza aurata.

GOLDEN HORN [Haliç] İngilizcedeki kelime anlamı altınboynuz olan İstanbul Boğazı’nın Marmara ağzında yer alan ve karaya doğru giren suyu.

GOLDFISH [havuzbalığı, goldfiş] Sazangillerden bir akvaryum ve süs balığı. ® Carassius auratus.

GOLDSINNY-WRASSE [taraklı guban balığı, taraklıçırçır balığı, çırçır balığı, ot balığı] ® Ctenolabrus rupestris.

GOLGI APPARATUS (GOLGI BODY) [golgi cihazı] Göze (hücre) plazmasında, çekirdeğin yakınında bulunan ince ve uzunca teneciklere verilen ad.

GOLGI BODY [golgi cihazı] ® Golgi apparatus.

GONAD [gonad] Yumurtalık (ovaryum) ve erbezi (testis). Cinsiyet organları.

GONAD MATURATION STAGE [gonad olgunlaşma evresi] Gonad gelişmesinin derecesi. Dörtlü, beşli sekizli olgunlaşma evreleri kullanılabilmektedir.

GONADO-SOMATIC INDEX (GONOSOMATIC INDEX, GSI) [gonado-somatik indeks, gonado-somatik gösterge (GSI)] Gonad ağırlığının vücut ağırlığına oranıdır. GSI = Gonad ağırlığı /Vücut ağırlığı x 100 şeklinde hesaplanır. Balıkların yumurtlama mevsiminin (zamanının) belirlenmesinde kullanılır. Gonado somatik indekse bazen gonado somatik gösterge de denmektedir.

GONADO-SOMATIC RATIO (GSR) [gonado-somatik oran] ® Gonado somatic index (gonado-somatik gösterge).

GONANGIUM [gonangiyum] Polip kolonilerinde üremeyle ilgili tomurcukların bulunduğu kesecik.

GONICHTHYS COCCOI (?) [?] TL=6.5 cm olabilir. Okyanusgöçerdir (okyanodromdur). Taban üstünde 0-1000 metre derinliklerde bulunur.

GONOPODIUM (GENITALIUM) [gonopodyum] Erkek bireylerin anal yüzgecinin önünde değişikliğe uğramış ve dişiye atmık aktarma işlevi gören ışın.

GONOSOMATIC INDEX [gonado-somatik indeks, gonado-somatik gösterge (GSI)] ® Gonado-Somatic Index (gonado-somatik gösterge).

GOOD LUCK [rastgele, rasgele] Balıkçıya iyi dilek sözü. Zorluk çıkmasın, işlerin düzgün gelişsin anlamında kullanılmaktadır.

GOOSEFISHES [fenerbalığıgiller] ® Lophiidae.

GOUANIA WILDENOWI (BLUNT-SNOUTED CLINGFISH) [ördek balığı] Tabansal (demersal) olup boyu TL=5 cm’dir. Sığ sularda bulunur.

GPS (abbrev.) [Küresel yer bulma sistemi] ® Global Positioning System.

GRAB [kumkapar] Deniz tabanından örnek almada kullanılan, serbest mola edilirken ağzı açık inen, tabana çarptığında ya da viraya başlandığında kapanarak zemini içine alan örnekleme aletlerine verilen genel ad. ® van Veen grab (kumkapar).

GRACILIS (GRACILE) [narin].

GRADIENT [eğim] Bir nehrin dikeydeki düşüş oranı (m/km).

GRADING [sınıflama] 1- Elek ya da ağ benzeri aygıtla balıkları boylarına göre ayırma.

GRADING [sınıflama] 2- Elle, balıkları boy, kalite, sınıf ve türler olarak ayırmak.

GRADING [tesviye] 3- Yüzeyi düzeltmek, görünüşü iyileştirmek.

GRADUATE SCHOOLS OF MARINE SCIENCES [yüksek lisans okulları] ® Institutes of marine sciences (deniz bilimleri enstitüleri).

GRAHAM'S GREAT LAW OF FISHING [balıkçılığın büyük yasası] Aslında, ‘Graham’in balıkçılığın büyük yasası’ olarak bilinir. Buna göre düzenlenme yapıl-mayan (sınırlanmayan) balıkçılık kazançsızlaşır (all fisheries that are unregulated become unprofitable).

GRAIN ALCOHOL (ETHANOL) [etanol] ® Ethyl alcohol (etil alkol).

GRAM [gram] CGS sisteminde ağırlık birimi. Kilogram’ın binde biri.

GRANDIS (GRANDEUR) [görkemli].

GRAPPLING GEAR [yaralayıcı araç] ® Wounding gear.

GRAPPLING HOOK [kanca] Çengel. Ucu sivri ve kıvrık demirden yapılmış, bir ağaç kola bağlı olup denizdeki malzemyi alma, kurtarma, güverteye çekme işlerinde kullanılan araç.

GRASS GOBY [sazkaya balığı, yeşil kaya, liman kaya, yosun kaya balığı, sazkaya, sazkayası balığı] ® Zosterisessor ophiocephalus.

GRASSBED [çayır] Deniz ve talısu bitkilerinin yayıldığı alan. ® Sea grass (deniz çayırı). ® Eelgrass (deniz çayırı). ® Seagrass (deniz çayırı).

GRAVEL (PEA GRAVEL) [ince çakıl] 1- Bezelye boyutlarındaki çakıl. Buna ince çakıl da denmektedir. İzmarit – istrongiloz balığıgiller (Centrarchidae) bu tür tabanı (zemini) yumurtalama alanı olarak beğenirler.

GRAVEL [çakıl] 2- Yuvarlak, küçük, çapları 2-76 mm olan taşlar. Yerine (kullanıcıya) göre bu çap 2 ile 256 mm arasında değişebilir.

GRAVEL PERMEABILITY [çakıl geçirgenliği] Çakıllar arasında suyun geçtiği boşluklar. Kuluçka evresindeki balık yumurtalarına yeterince oksijenin ulaşması yönünden önemlidir.

GRAZER [otlayıcı] Bitkiyle beslenen balık ve diğer canlılar.

GRAZING [otlama] Bitkiyle beslenmek. Bitkisel plankton ile beslenen hayvansal plankton.

GREASE (LUBRICANT) [gres yağı] Makine yağı. Balıkçılıkta çelik trol tellerinin korunmasında sıkça kullanılır.

GREAT BARRIER REEF [Büyük Bariyer Resifi] Avusturalya’da 1900 km uzunluğunda ve 30-50 km, bazı ksımlarında ise (Cairns açıklarında) 160 km ene ulaşan ada ve adacıklardan oluşan resif sistemi.

GREAT LINE [büyük çapari] Üzerine 12 bin oltanın bağlandığı boyu 20 km olabilen halat tipli av aracı.

GREAT SANDEEL [büyük kum yılan balığı, kum balığı] ® Hyperoplus lanceolatus.

GREAT WHALES [çatalkuyruklubalinagiller] ® Balaneopteridae.

GREAT WHITE SHARK [canavar balığı, karkarias, canavar, harharias balığı, büyük beyaz köpek balığı] ® Carcharodon carcharias.

GREATER AMBERJACK [avcı, avcı balığı, sarıkuyruk, sarıkuyruk balığı] ® Seriola dumerili.

GREATER FORKBEARD [eşek balığı, çatalsakal gelincik, gelincik balığı] ® Phycis blennoides.

GREATER PIPEFISH [deniziğnesi balığı] ® Syngnathus acus.

GREATER WEEVER [trakonya, trakonya balığı, trakunya, deniz akrebi, çarpan balığı, ejderha balığı] ® Trachinus draco.

GREEN ALGAE [yeşil suyosunları] Klorofilli su yosunları sınıfı olup çoğu tatlısuda bulunur. Bir kısmı ise denizlerin üst kesimlerinde görece kıyıya yakın yaşarlar. Dört takıma ayrılır: i) Volvocales; ii) Protoccales; iii) Siphonales; iv) Siphonoclodales; v) Ulotricales.

GREEN EGGS [yeşil yumurtalar] Yeni sağılmış ya da yeni döllenmiş yumurta.

GREEN SEA TURTLE [yeşil kaplumbağa, çorba kaplumbağası] ® Chelonia mydas.

GREEN SEA TURTLE [yeşil kaplumbağa] ® Chelonia mydas.

GREEN WATER [yeşil su] İçerisinde bitkisel planktonların bol bulunduğu verimli su.

GREEN WRASSE [Karadeniz guban, çil balığı, yeşillapin balığı, lapina, lapin, ot balığı] ® Labrus viridis.

GREENWICH MEAN TIME (GMT) [Greenwich saati] Greenwich’ten geçen sıfır boylama göre günün saati.

GREGORIAN CALENDAR [Gregor Takvimi] 15 Ekim 1582’de 10 gün atılarak gün değişiminin 21 Marta denk getirildiği takvim. Bu takvimi ingiltere 1752’de Rusya 20.yy’da kabul etmişlerdir. Bugün dünyada genellikle bu takvim kullanılmaktadır.

GRENADIERS [uzunkuyruklubalıkgiller] ® Macruridae.

GREY CATARACT [gri katarakt] Havuz balığının göz merceğinin birinde görülen beyazımsı durum.

GREY GURNARD [benekli kırlangıç balığı, beneklikırlangıç, kırlangıç balığı] ® Eutrigla gurnardus.

GREY TRIGGERFISH [çotira balığı, çütra balığı, çotra balığı, çütre balığı, domuz balığı] ® Balistes capriscus.

GREY WRASSE [çilçırçır balığı, çırçır balığı, ot balığı] ® Symphodus cinereus.

GRILSE [ilk dönen] Daha deniz elbisesini değiştirmemiş erken olgunlaşmış ve ırmağa ya girmek üzere ya da kısa bir süre önce yumurtlamak için girmiş ırmakgöçer (potamadromous) balık. Erin bireyden hem daha küçük hem daha gençtir.

GRISEUS (GREY) [boz, gri] Kül rengi.

GROSS CATCH [gerçek av] ® Real catch.

GROSS WEIGHT (GW) [brüt ağırlık] Nesnenin brüt ağırlığı.

GROUND BASKET [sepet] ® Basket.

GROUND CABLE [halat] ® Sweep line.

GROUND FISHING [taban balıkçılığı] Yem kullanarak tabanda ya da tabana yakın kesimde yapılan avcılık.

GROUND NET [taban ağı] Tabanda kullanılan her türlü balık ağı.

GROUNDFISH (BOTTOM FISH) [taban balığı] Taban üstünde ya da tabana yakın yaşayan ve genellikle ticari önemi olan balık.

GROUNDROPE [kurşun yaka] ® Lead line.

GROUNDWATER [yeraltı suyu] Yer yüzeyi altındaki su.

GROUP [grup] Birlikte olan birçok organizma ve nesneler için kullnılır.

GROWING POND (REARING POND) [büyüme havuzu] Yapay havuz. Doğaya salın-madan önce erinleşmemiş balıkların saklandığı havuz.

GROWING SEASON [büyüme sezonu] Yıl içerisinde balıkların büyüdüğü dönem. Soğuk iklim bölgeleinde yaz aylarında, tropik kuşakta ise bütün yıl boyunca büyüme olur.

GROW-OUT [pazar boyu] Balık besiciliği/yetiştiriciliğinde satma–pazarlama boyuna ulaşmış balık.

GROWTH [büyüme] Ağırlık, boy ya da sayıca artıştır.

GROWTH CONSTANTS [büyüme sabitleri] Balıklara uygulanan v. Bertalanffy büyüme denklemindeki K, L_∞, t₀ balık yaşamı boyunca durağan ve değişmez kabul edilir.

GROWTH CURVE [büyüme eğrisi] Büyümenin zamana göre grafiğidir.

GROWTH HORMONE [büyüme hormonu] Büyümeyi, enerji değişimi ve canlıdaki kimyasal olayları düzenleyen peptit.

GROWTH MARK [büyüme halkası, büyüme markası] ® Growth ring.

GROWTH MODEL [büyüme modeli] Balığın (canlıların) büyüklüğünün matematiksel olarak farklı yaşlar için ifade edilmesidir. Örnek; von Bertalanffy’nin büyüme modeli.

GROWTH OVERFISHING [büyüme aşırı avcılığı] 1- Toplam ölümlerle ağırlık kaybının, büyümeyle kazanılan ağırlıktan fazla olması. İçgöçer başına düşen üründe balıkçılık oranının büyük olması hali.

GROWTH OVERFISHING [büyüme aşrı avcılığı] 2- Stoka katılan birey başına düşen ürün (=içgöçer başına düşen ürün) eğrisindeki balıkçılık payında kayıplar, büyü-meyle artıştan fazla ise büyümede aşırı avcılık söz konusu olur. Bu da basitçe F_max olup genç balığın daha büyüme potansiyelini gerçekleştirmeden avlanmasıdır. Burada, avlanan balıkların çoğunun küçük, yani ağ göz genişliğinin çok küçük ve harcanan çabanın ise çok büyük olması büyüme aşırı avcılığına yol açar. Eğer balıklar daha büyük olduklarında avlansalardı, balıkçılıkta, ağırlık olarak daha fazla ürün elde edilebilirdi. Aşırı balıkçılık baskısının kaldırılması halinde ilgili türün ömrü sürecinde stok kendisini toparlayabilir. ® Recruitment overfishing (içgöç aşırı avcılığı). ® Economic overfishing (ekonomik aşırı avcılığı).

GROWTH PATTERN [büyüme şekli] Balığın yaşamındaki bir zaman sürecinde göreceli artmadır. Kalkerli yapılardaki bu görece artışlar yaş tayinlerinde kullanılmakta ve incelenmektedir.

GROWTH PERIOD [büyüme periyodu] Büyümenin olduğu herhangi bir zaman süreci.

GROWTH PHASES [büyüme evreleri] 1- Bir populasyon ya da stok miktarının zamana göre değiştiği aşamalar. i- Alışma evresi (lag phase); organizmanın ortama alıştığı, büyümenin çok az olduğu süreç. ii- Logaritmik artma evresi (log growth phase); hızlı büyüme (artış) süreci. iii- Gecikme evresi (delay phase); büyümenin yavaşladığı süreç. iv- Durağan evre (stationary phase); birey sayısının değişmediği süreç. v- Logaritmik azalma evresi (log extinction phase); birey sayılarının hızla azaldığı süreç. vi- Bu süreci ya da evreyi (v) logaritmik olmayan gecikmeli azalma izleyebilir.

GROWTH PHASES [büyüme evreleri] 2- Erken gelişme dönemlerinde organiz-maların geçtikleri farklı büyüme süreçleri. Bu süreçlerde organizmaların şekil ve fizyolojilerinde ani değişiklikler olur. Aşırı değişme durumu metamorfoz olarak tanımlanır.

GROWTH RATE [büyüme hızı (oranı)] 1- Bir yıl ya da mevsimde balığın ağırlık artışının başlangıç ağırlığına oranıdır. Ortalama ağırlığın yaşa göre bir fonksiyonu olarak çoğunlukla v. Bertalanffy eğrisinde K olarak ölçülür; W = W_max (1-exp (- K yaş)). Balıklar sürekli büyürler fakat yaşlandıkça büyümeleri giderek yavaşlar. Balıkçılık idaresinde balıkların hızlı büyüdükleri verimli dönemde büyümelerine izin verilir ve ne genç ne de yaşlı olan (orta yaşlı) bireylerin verdiği (iyi) ürünün elde edilmesi amaçlanır.

GROWTH RATE [büyüme hızı (oranı)] 2- Belirli bir sürede bir populasyonun ne kadar büyüdüğüne ait değerdir. Bu içsel büyüme hızı çoğunlukla büyüme modellerinde tahmin edilir ve sürdürülebilir hasat düzeyinin belirlenmesi için önemlidir.

GROWTH RATE [büyüme hızı (oranı)] 3-Büyümenin birim zamanda değişmesi (ağırlıkça dw/dt, boyca dl/dt, sayıca dN/dt). w=ağırlık, l= boy, N=sayı, t=birim zaman.

GROWTH RING [büyüme halkası] Balığın sert aksamında ağaç halkaları gibi birikerek oluşan ve balığın yaş tayininde kullanılan halka. Balıkların hızlı büyüme döneminde daha çok CaCO₃ ve yavaş büyüme döneminde daha az CaCO₃’ı sert aksamlarında biriktirmeleriyle oluşan ve yaz ve kış halkaları olarak da adlandırılan büyümeye ait işaretler.

GROWTH ZONE [büyüme kuşağı, büyüme halkası] ® Growth ring.

GSI (abbrev.) [gonado-somatik indeks] ® Gonado-Somatic Index.

GSR (abbrev.) [gonado-somatik oran] ® Gonado-Somatic Ratio.

GUIDE [yönlendirici, yol gösterici, klavuz] 1- Oltacıları en uygun av alanına götüren meslek erbabı kişi.

GUIDE [yönlendirici] 2- Balıkları bir yere yönelterek avlamak ya da tehlikeden uzaklaştırmak için kullanılan ışık, hava kabarcığı, ses, elektrik, çit, perde vb, gibi her türlü vasıtadır.

GULF [körfez] ® Bay.

GULF STREAM [Gulf Stream] Dünyada bilinen büyük nehirlerin toplamından daha büyük deniz akıntısı olup 80-100 km genişliğe ve yaklaşık 800-1200 m derinliğe sahiptir. Akıntı hızı kabaca saniyede 2 metredir. Güney ve kuzey Ekvator akıntı-larının Karayip Denizi’ne ulaştığı yerde akıntı saniyede 26 milyon m³ su taşımak-tadır. 27⁰C sıcaklıktaki bu su ABD’nin doğu kıyısı boyunca ilerlemektedir. Hatteras Burnu’ndan başlayan Gulf Stream akıntısı Corilois etkisi nedeniyle kıyıdan uzaklaş-makta buna karşın taşıdığı su miktarı artmaktadır (75-90 milyon m³). Kuzeye ilerledikçe sıcaklığı giderek azalan akıntının bir kolu batı Avrupa yönüne diğeri kuzeydoğu yönünde İskandinavya’ya ilerlemektedir. Gittiği yerlere bol sıcak su taşıyan bu akıntı o kesimlerde iklimin daha ılıman olmasına neden olmaktadır.

GULPER SHARK [köpekbalığı] ® Centrophorus granulosus.

GUNNELS [tereyağıbalığıgiller] ® Pholidae (Pholididae).

GUPPY (MOLLY, PLATY) [gupigiller] 1- ® Poeciliidae.

GUPPY [gupi] 2- ® Poecilia reticulata (syn. Lebistes reticulatus)

GUPPY (MOLLY, PLATY) [lebistesgiller] 3- ® Poeciliidae.

GUPPY EXPERIMENT [gupi deneyi, guppy debeyi] İki bilim adamı (Silliman ve Gutsel) guppy balığını Poecilia reticulata (sin: Lebistes reticulatus) 4 ayrı su tankında 174 hafta boyunca laboratuvarda tutarak balıkçılığın stok üzerindeki etkisini incelemişlerdir. Bu süre 58 guppy kuşağına denktir. Deney süresince sıcaklık ve besin miktarı sabit tutulmuştur. Olası yamyamlık, yeni kuşaklara yeni alanlar açılarak önlenmiş ve stok biyokitlesi her hafta yapılan tartımlarla belirlenmiştir. 40. haftadan sonra tanklardan ikisine 3’er haftalık aralıklarla balıkçılık uygulanmış ve mesleki balıkçılıkta olduğu gibi genç balıkları koruyan göz genişliği kullanılmıştır. Balıkçılık şiddeti %10, %25, % 50 ve %75 olarak artırılarak uygulanmıştır. Avcılığın uygulanmadığı tanktaki stok 60. haftaya (20 kuşağa denk) artmış ve bundan sonra denge durumuna ulaşmıştır. Avlanan tanklardaki stok %75’lik avcılıkta 7 kuşağa denk düşen 21 hafta sonra tamamen çokmüştür. Bu deney aşırı balık avcılığının stokları çökerteceğine verilen önemli örneklerdendir.

GURDY [vinç, ırgat] ® Winch.

GURNARDS [kırlangıçbalığıgiller] ® Triglidae.

GUT [karın] Sindirimle ilgili olan vücut kısmı.

GUT CAVITY [karın boşluğu] ® Coelom (sölom).

GUTTED [içorgansız] Balığın sindirimle ilgili kısmının vücuttan çıkartılması. Solungaçlı ya da solungaçsız olabilir.

GUTTED WEIGHT [içorgansız ağırlık] Sindirimle ilgili (mide ve barsak vs) kısımları denizdeyken çıkartılmış balık ağırlığı. Balığın toplam ağırlığının bulunması için bir çevirme faktörü kullanılır.

GW (abbrev.) [brüt ağırlık] ® Gross Weight.

GYMNAMMODYTES CICERELUS (MEDITERRANEAN SAND EEL) [kum balığı] Tabansaldır (demersaldir). Boyu TL=17 cm olabilir. Balıkçılığı vardır. Kaba kumlu çakıllı tabanda bulunur.

GYMNO- (prefix) [çıplak, gimno-].

GYMNOTHORAX UNICOLOR (BROWN MORAY) [kahverengi müren] Tabansaldır (demersaldir). 0-20 metreler arasında rastlanır. Boyu TL=100 cm olabilir. Balıkçılığı önemsizdir. Kaba çakıllı, kayalık kıyı kesiminde bulunur. Oyuk, kovuk ve mağaralara girer. Tehlikesizdir.

GYMNURA ALTAVELA (SPINY BUTTERFLY RAY) [iğnelivatoz, kazıkkuyruk balığı] Tabansaldır (demersaldir). Acısuya girer. 5-100 m derinliklerde rastlanır. Eni 4 m ve ağırlığı 60 kg olabilir. Balıkçılığı önemsizdir. Kum ve çamurlu taban üzerinde bulunur. Canlı doğurucudır (ovovivipardır). Gebeliği 6 ay sürer ve 4-7 yavru verir.

GYN [gyn] Dişi, dişi özellik. Örnek; jinandromorf (gynandromorph) erkek ve dişi özellikleri taşıyan.

GYNANDROMORPHY (ERGATOMORPH) [karmaeşeyli, araeşeyli, jinandromorf] Erkek ve dişi özelliklerini birlikte taşıyan. Her iki eşeye ait özellikleri vücudunda taşıyan. Erkek ve dişi özellikleri ve organlarını taşıyan ve doğumunda erkek ya da dişi olduğu kesin belirlenemeyen birey.

GYNOGENESIS [ginogenez] İstikrarlı bir şekilde dişi kuşak oluşmasıdır. Burda diploid ya da triploid yumurtalar çift eşeyli (cinsiyetli) bireylerin atmığı ile uyarılır. Babadan gelen kromozomlar embriyon oluşumunda herhangi bir rol almaz. Yavrular yapı ve kromozom sayısı bakımından ananın tekrarıdır. Bu şekildeki üremede dişi bireyler oluşur. Örnek: Poeciliidae ailesinde Poecilia (Mollienisia) formosa ve Poeciliopsis monacha-lucida. Cyprinidae ailesinde Carassius auratus ve Phoxinus neogaeus.

GYPSUM [alçıtaşı] Sulu (hidratlı) kalsiyum sulfat (CaSO₄-2(H₂O).

GYRE [döngü, dönen, deveran] Okyanus ve deniz akıntısının dairesel hareketi. Kuzey yarımkürede saat yönünde, güney yarımkürede saat yönünün tersine hareket.