N [son güncelleme 23 Haziran 2008]

N (kısaltma) [N] Balık sayısı için kullanılan kısaltma. Örnek; N_t = ‘t’ anındaki balık sayısı.

n.n. (kısaltma) [nomen novum] ® n. nov.

n.nov. (kısaltma) [nomen novum] ® Yeni isim.

n.v. (kısaltma) [non viso] ® non viso.

NABIZ [pulse] Düzenli atış. Kalp atışı.

NADİR [nadir] 1- Yeryüzü, ayak tarafı. Bir gözlemci eline bir çekül alıp sarkıttığı zaman çekül yerin merkezine doğru yönelir. Buna çekül doğrultusu denir. Çekül doğrultusu gökküreyi iki noktada keser. Bunlardan birine başucu ya da zenit diğerine ayakucu ya da nadir noktası denir.

NADİR [rare] 2- Az bulunan.

NAFAKA GÖÇÜ [alimental migration] ® Beslenme göçü.

NAFO (kısaltma) [Northwest Atlantic Fisheries Organization] Kuzeybatı Atlas Okyanusu Balıkçılık Örgütü.

NAKLİ TÜR [transferred species, transplanted species] Bilerek ya da kazaen insanlarca taşınarak bir suya salıverilen herhangi bir tür.

NANO [nano] 1- 10 üzeri eksi 9 (10^-9)

NANO [nano] 2- Cüce.

NANOPLANKTON [nano-plankton] Planktonun boyları 5m-50m arasında olan kısmı.

NANSEN [Fridtjof Nansen] Norveçli kaşif, bilim adamı ve diplomat olan Nansen Oslo’da doğdu ve Oslo yakınında öldü (1861-1930). I. Dünya Savaşı tutsaklarının değiş tokuşundaki çalışmaları nedeniyle 1922’de Nobel ödülünü aldı. Kuzey Kutbu’nun keşfinde bulundu ve ilk kez derin kutupsal basenin varlığını gösterdi. Nansen zooloji profesörü ve okyanus bilimciydi. Akışkanlar ve gözeler arası sinir ağları çalışmalarıyla ünlendi. Ekman sarmalına katkıda bulundu. Kendi adıyla anılan deniz suyunu örnekleme kabını buldu. Bu kap Nansen şişesi adıyla da anılmaktadır.

NANSEN KABI (ŞİŞESİ) [Nansen bottle] ® Nansen şişesi.

NANSEN ŞİŞESİ (KABI) [Nansen bottle] Deniz çalışmalarında istenilen derinlikten su örneği almaya yarayan alet.

NAUCRATES DUCTOR (MALTAPALAMUDU, KLAVUZ BALIĞI) [pilotfish] Mercan resifleriyle ilişkilidir. 0-30 m derinliklerde bulunur. Boyu TL=70 cm olabilir. Balıkçılığı önemsizdir. Köpekbalıkları ve diğer büyük kemikli balıklar ve kaplumbağalarla birlikte aynı besini paylaşır (komensaldir). Genç bireyleri deniz analarıyla (medüzlerle) birliktedir.

NAUPLİUS [nauplius] Kabukluların (Crustacea) ilk kurtçuk (larva) evresi.

NAUTILUS [?] Yumuşakçalar (Mollusca) kabilesi, kafadanbacaklılar (Cephalopoda) sınıfı, Nautiloidea altsınıfı, Nautilida takımı, Nautilina alttakımının Nautilidae ailesinin 9 türü kapsayan bir cinsidir. Nautilidae eski bir aile olup günümüzde yaşayan fosil olarak da anılmaktadır. Kafadanbacaklıların özelliklerini taşır ancak dokunaçları 19 adet kadar olup diğerlerinden daha fazladır. İki çift solungaç ve üstünde 9 diş bulunan dişlidili (radulası) vardır. Aile bireylerinin en küçük türü 16 cm ve çoğunluk 20 cm boyundadır. Kabuğu logaritmik sarmaldır (helezondur). Yüzmek için su fışkırtır. Odacıklarındaki gaz miktarını ayarlayarak suda istediği derinlikte kalır ve batmayı önler. Basınca fazla dayanıklı değildir. Çoğunlukla 600-800 m derinlikte kalır ama beslenmek, çiftleşmek ve yumurtlamak için gece 200 m derinliğe kadar yükselir. Küçük balık, karides ve yengeçle beslenir. Diğer kafadanbacaklıların aksine gözleri iyi görmez. Eşeysel çiftyapısallık (seksüel dimorfizm) gösterir. Yumurtlamayla çoğalır. Yaşamı boyunca birçok kez ancak yılda bir kez yumurtlar (iteroparity). Ömrü 20 yıl kadardır.

NAYLON BALIĞI [redcoat] ® Sargocentron rubrum.

NEFELOMETRE [nephelometer] Ortamda dağılmış askı maddeleri (bulanıklığı) birden çok açıdan ölçen optik tabanlı alet.

NEFES DELİĞİ [spiracles] Keskisolungaçlılarda (Elasmobranchii) yani köpek balıkları ve vatozlarda her iki gözün arkasında yer alan deliklere denmektedir. Bu deliklerden keskisolungaçlılar dinlenme anında solungaçlarına su fışkırtırlar.

NEFRİDYUM [nephridium] Omurgasız hayvanlardaki ilkel böbrek.

NEHİR AĞZI [river mouth] ® Irmak ağzı.

NEHİR HAVZASI [river basin] ® Irmak havzası.

NEHİR MİNOGRA BALIĞI [European river lamprey] ® Lampetra fluviatilis.

NEHİRCİL [riverine] ® Irmakçıl.

NEKROFAJİ [necrophagy] Kadavrayla, leşle beslenme.

NEKROPSİ [necropsy] Ölüm nedenini bulmak için ölmüş birey üzerinde yapılan inceleme. Örnek; yunus ya da fok balığının ölüm nedeninin kadavra incelemesiyle belirlenmesi.

NEKTON [nekton] Aktif yüzen ve yer değiştiren görece büyük organizmalar. Örnek; balıklar.

NEM [humidity] 1- Su buharının havadaki miktarı.

NEM [moisture] 2- Belirli bir hacimdeki havanın içinde çeşitli hallerde bulunan su miktarını belirten terim.

NEMATOSİST [nematocyst] Epitel hücreleri arasındaki ısırgan organ. Medüzler ve bazı poliplerde bulunur.

NEMLİ [humid] Su bütçesinde fazlalık olan (çok yağış alan) iklim. Örnek; Karadeniz.

NEMLİ TOPAK [moist pellet] Nem oranı %30 civarında olan balık yemi. İçerisinde öğütülmüş, ezilmiş balık gibi yaş maddelerin yanında balık unu gibi kuru katkı malzemesi, vitamin, mineral ve bunların yapışmasını sağlayan bağlayıcıların da bulunduğu yem.

NEO- (önek) [neo-] Yeni.

NEOGOBIUS EURYCEPHALUS (SARI KAYABALIĞI, KOCABAŞ KAYABALIĞI, KAYABALIĞI) [mushroom goby] Tabansaldır (demersaldır). Acısuya girer. Boyu TL=20 cm olabilir. Nadiren tatlısuya girer.

NEOGOBIUS FLUVIATILIS FLUVIATILIS (TATLISUKAYA BALIĞI, KUM KAYABALIĞI, SİYAH KAYABALIĞI, TATLISUKAYASI BALIĞI, KAYABALIĞI) [monkey goby] Tabansalyüzücüdür (bentopelajiktir). Tatlısu ve acısuda bulunur. Boyu TL=20 cm kadar olabilir. Ticari balıkçılığı önemsizdir.

NEOGOBIUS GYMNOTRACHELUS (SARIKAYA BALIĞI, KAYABALIĞI) [racer goby] Tabansalyüzücüdür (bentopelajiktir). Tatlısu ve acısuda bulunur. Boyu TL=16 cm kadar olabilir. Kumlu ve çamurlu zeminde rastlanır.

NEOGOBIUS KESSLERI (KAYA BALIĞI, KALINBAŞLI KAYABALIĞI) [bighead goby] Tabansalyüzücüdür (bentopelajiktir). Tatlısu ve acısuda bulunur. Boyu TL=22 cm kadar olabilir. Ticari balıkçılığı vardır.

NEOGOBIUS MELANOSTOMUS (KUMKAYA BALIĞI, KUM BALIĞI, KUMKAYASI BALIĞI, BENEKLİ KAYA BALIĞI, KAYABALIĞI) [round goby] Tabansaldır (demersaldır). Tatlı ve acısuya girer. Boyu TL=25 cm kadar olabilir. 4 yıl yaşayabilir. 0-30 m derinliklerde rastlanır. Ticari balıkçılığı vardır. Yumurtaları tabansaldır (demersaldır). Erkek yeni kuşağı genç birey haline gelene kadar korur ve üreme dönemi sonunda ölür. Soyunun durumu hakkındaki bilgi yetersizdir. Gizil (potansiyel) zararlıdır.

NEOGOBIUS PLATYROSTRIS (SARI KAYABALIĞI, YASSIBAŞKAYA BALIĞI, KAYABALIĞI) [flatsnout goby] Tabansaldır (demersaldır). Acısuya girer. Boyu TL=22-23 cm kadar olabilir. Kayalıklar arasında bulunur.

NEOGOBIUS RATAN RATAN (KAYABALIĞI) [ratan goby] Tabansaldır (demersaldır). Acısuya girer. Boyu TL=20 cm olabilir. Yakın kıyıda taş ve çakıl üstünde bulunur.

NEOGOBIUS SYRMAN (KAYA BALIĞI) [syrman goby] Tabansaldır (demersaldır). Acısuya girer. Boyu TL=24 cm olabilir. Kumlu, çamurlu tabanda rastlanır. Bazen tatlısuya girer. 1-2 yılda cinsi olgunluğa ulaşır.

NEOJEN [Neogene] Otlar çağı olarak anılan 23-2 milyon yıl öncesi dönem.

NEOLİTİK ÇAĞ [Neolithic age] 10 bin yıl öncesinden başlayan çağ. Cilalıtaş devri.

NEPTUN [Neptune] Poseydon eşdeğeri Roma deniz tanrısı.

NEREIS [Nereis, nereid] Yassı denizkurdu. ® Nereis diversicolor.

NEREIS DIVERSICOLOR (YASSI DENİZKURDU) [Nereis, nereid] Sığ, kumlu, çamurlu, mil bulunan tabanda yaygındır. Ençok 15 cm boya ulaşır. Metrekarede 3.000-4.000 birey bulunabilir. Tabanda U ya da Y şeklindeki kanallarda yaşar. Kanallar çok kollu ve 40 cm derin olabilir. Etotobur (omnivor) ve deritivordur. Artık malzemenin kullanımı ve tabanın eşilmesi ve havalandırılmasını sağlar.

NERİTİK [neritic] Kıta sahanlığı üzerindeki sığ suyla ilgili.

NERİTİK BÖLGE [neritic region] Kıta sahanlığındaki su kütlesi. Kıyı ile ilişkili bölge.

NERİTOPELEJİK [neritopelagic] Kıta sahanlığı üzerindeki sığ sularda bulunan.

NEROPHIS LUMBRICIFORMIS (KUYRUKSUZDENİZİĞNESİ BALIĞI) [worm pipefish] Tabansaldır (demersaldır). Boyu TL=15 cm, dişiler 17 cm olabilir. 30 m’ye kadar taşlar arasında bulunur. Yazın yumurtlar. 2 yaşında olgunlaşır. Canlı doğurucudur (ovovivipardır). Kurtçuklar erkeğin karın kısmına yapışır. Yumurtaları erkek kuyruğu altındaki kesede taşır.

NEROPHIS MACULATUS (KUYRUKSUZDENİZİĞNESİ BALIĞI, DENİZİĞNESİ) [?] Tabansaldır (demersaldır). Boyu TL=30 cm olabilir. Kıyısal ve canlı doğurucudur (ovovivipardır). Yumurtaları erkek kuyruğu altındaki kesede taşır.

NEROPHIS OPHIDION (KUYRUKSUZDENİZİĞNESİ BALIĞI, DENİZİĞNESİ) [straightnose pipefish] Tabansaldır (demersaldır). Acısuya girer. Boyu TL=29 cm dişi 30 cm olabilir. 2-15 m derinliklerde rastlanır. Balıkçılığı yoktur. Zostera çayırları arasında bulunur. Canlı doğurucudur (ovovivipardır), yumurtaları erkek kuyruğu altındaki kesede taşır.

NEŞTER [bisturi] Bıçak şeklinde küçük kesici cerrahi alet.

NET AĞIRLIK [net weight] Balığın kendi ağırlığı. Ağırlık eksi dara.

NET ÜRETİM [net production, total production] 1- Belirli bir sürede stokta artan toplam vücut kütlesi.

NET ÜRETİM [net production] 2- Brüt üretim eksi solunum.

NETA [clean tidy] Denizcilikte tehlikesiz, güvenli anlamında iletişim sözü.

NETE [clean tidy] ® Neta.

NEZUMIA AEQUALIS (FARE BALIĞI) [common Atlantic grenadier] Göçmen olmayan tabanyüzücüdür (bentopelajiktir). Boyu TL=36 cm olabilir. 200-2320 m derinliklerde rastlanır. Balıkçılığı önemsizdir.

NEZUMIA SCLERORHYNCHUS (FARE BALIĞI) [roughtip grenadier] Göçmen olmayan tabanyüzücüdür (bentopelajiktir). Boyu TL=36 cm olabilir. 130-3200 m derinliklerde rastlanır. Balıkçılığı önemsizdir. Daha çok 450-730 metrelerde rastlanır.

NİCEL (KANTİTATİF) [quantitative] Deney, gözlem, ölçme ve ölçüme dayalı sonucun sayılarla anlatımı.

NİKTİPELAJİK [nyctipelagic] Gecepalajik. ® Geceyüzücü.

NİL BARBUNYASI [goldband goatfish] 1- ® Upeneus moluccensis.

NİL BARBUNYASI [Por's goatfish] 2- ® Upeneus pori.

NİL YUMUŞAK KABUKLU KAPLUMBAĞASI [Nile soft-shelled turtle] ® Tryonix triunguis.

NİLBARBUNYASI BALIĞI [asymmetrical goatfish] ® Upeneus asymmetricus.

NİŞ [niche] 1- Bir türün işgal ettiği çevresel yer, alan. Küçük yaşamalan. ® Ekolojik niş.

NİŞ [niche] 2- Çekmecenin dibi. Canlının yaşamını sürdürebildiği en küçük ortam.

NİŞ [niche] 3- Canlının yaşamını nasıl kazandığı yani yaptığı iştir.

NİŞ ÖRTÜŞÜMÜ [niche overlap] İki türün kaynak ihtiyaçlarının üst üste gelmesi, büyük ölçüde kesişmesi.

NİTEL (KALİTATİF) [qualitative] Deney, gözlem, ölçme ve ölçüme dayanmayan sonucun sözel anlatımı.

NİTELİK [property] Fiziksel ya da kimyasal özellik.

NİTRAT [nitrate] Sularda besin tuzu (gübre) olarak bilinir (-NO₃).

NİTRAT AĞILANMASI [nitrate poisoning] Nitrat ağılaması (zehirlenmesi). Nitrat balıklar için amonyaktan az ağılıdır (zehirlidir). Fakat yüksek konsantrasyonları tehlikelidir. 50 mg/l balıkların dayanabilecekleri en yüksek değerdir. Bu nedenle akvaryumda nitrat düzeyinin 25 mg/l’den az olmasına dikkat edilmelidir. Suyun nitrat düzeyinin yüksek olması akvaryumda artan alg büyümesinden anlaşılabilir. Aşırı nitrat + amonyak varlığında, basitçe akvaryum suyu değiştirilir.

NİTRAT GİDERME [denitrification] Nitrattaki azotu indirgeyerek ortamdan uzaklaştırmak.

NİTRAT ZEHİRLENMESİ [nitrate poisoning] ® Nitrat ağılanması.

NİTRATLAMA [nitrification] Amonyum’un nitrit ve nitrat bakterileri tarafından nitrit ve nitrat’a yükseltilmesi işlemi.

NİTRİFİKASYON [nitrification] ® Nitratlama.

nm (kısaltma) [nautical mile] Deniz mili (1852 m).

NOAA (kısaltma) [National Oceanic and Atmospheric Administration] Ulusal Okyanus ve Atmosfer Yönetimi.

NOCTILUCA (NOKTİLUKA) [?] Dinoflagellatlara ait birgözeli (birhücreli) algdir. Milyonlarcası sürüler halinde yüzer ve denizin kızarık gözükmesine neden olur. Yassı ve yuvarlak görünümlüdür. Tek ya da bazen daha çok kamçısı ile pervanemsi hareket eder. Gaz biriktirerek çökmesini ve istediği derinlikte kalmasını sağlar. Noctiluca dışbeslektir (hetretroftur). Boyu 1 mm kadar olabilir. Zoospor oluşturur. Her bir zoospordan yeni bireylerin çıkması olasıdır. Bir gözede (hücrede) yaklaşık 2000 zoospor olabilir.

NOKTA [point] 1- Büyüklüğü olmayan fakat belirli bir yeri olan.

NOKTA [point] 2- İki doğrunun kesiştiği yer.

NOKTALI [punctuate, punctulate, dotted] Renk ya da yapı olarak noktasal benekli.

NOKTASAL KİRLİLİK [point source pollution] Bir noktada oluşan kirlilik. Örnek; fabrika atık suyunun çıkış noktası.

NOKTİLUKA [Noctiluca] ® Noctiluca.

NOKTURNAL [nocturnal] Gece aktif. Geceyle ilgili. Bir gece süren.

NOM NEGLEC. (nom neglec.) (kısaltma) [nomen neglectum] ® İhmali isim.

NOM. ABORT. (nom. abort.) (kısaltma) [nomen abortivum] ® Düşük isim.

NOM. ALT. (nom. alt.) (kısaltma) [nomen alternativum] ® Seçenekli isim.

NOM. AMBIG. (nom. ambig.) (kısaltma) [nomen ambiguum] ® Şüpheli isim.

NOM. COLLEC. (nom. collec.) (kısaltma) [nomen collectivum] ® Ortak isim.

NOM. CONF. (nom. conf.) (kısaltma) [nomen confusum] ® nom. confus.

NOM. CONFUS. (nom. confus.) (kısaltma) [nomen confusum] ® Şaşırtan isim.

NOM. CONSERV. (nom. conserv.) (kısaltma) [nomen conservandum] ® Korunan isim.

NOM. CORREC. (nom. correc.) (kısaltma) [nomen correctum] ® Düzeltilmiş isim.

NOM. DUB. (nom. dub.) (kısaltma) [nomen dubium] ® Kuşkulu isim.

NOM. HYBR. (nom. hybr.) (kısaltma) [nomen hybridem] ® Kırma isim.

NOM. ILLEG. (nom. illeg.) (kısaltma) [nomen illegitimum] ® Yasadışı isim.

NOM. ILLEGIT. (nom. illegit.) (kısaltma) [nomen illegitimum] ® nom. illeg.

NOM. IMPERF. (nom. imperf.) (kısaltma) [nomen imperfectum] ® Eksik isim.

NOM. INQ. (nom. inq.) (kısaltma) [nomen inquirendum] ® Sorgulama ismi.